Asosiy ma’lumotlar
- Qonun 17-noyabr kuni uç öqişda qabul qilindi va Senatga yuborildi
- 2025-yilda 160 ta deputatlik sörovining 64 tasi (40 foizi) muddat buzilgan holda javob oldi
- Palatalar aybdorlarni ma’muriy javobgarlikka tortiş uçun Boş prokuraturaga taqdimnoma kiritiş yoki sudga murojaat qiliş imkoniga ega böladi
Parlament nimani qabul qildi
17-noyabr kuni Oliy Majlis Qonunçilik palatasining plenar majlisida parlament sörovi institutining samaradorligini kuçaytirişga qaratilgan qonun uç öqişda qabul qilindi. Hujjat bir guruh deputatlar taşabbusi bilan işlab çiqilgan va Senatga yuborilgan. Hisobot bilan Korrupsiyaga qarşi kuraşiş va sud-huquq masalalari qömitasi a’zosi Aziza Aminova çiqiş qildi.
Muammoning qamrovi raqamlarda
Hisobotda keltirilgan ma’lumotlarga köra, 2025-yilda deputatlar 160 ta sörov yuborgan: 96 tasi (60 foizi) belgilangan muddatda javob olgan, 64 tasi (40 foizi) keçikib javob olgan. Şuningdek, 95 ta sörovga (59,4 foizi) birinçi rahbarlar emas, ularning örinbosarlari javob bergan, yana 9 tasiga esa pastdagi böğin rahbarlari javob bergan. 2026-yil 1-noyabr holatiga köra deputatlar 53 ta sörov yuborgan: 31 tasi öz vaqtida javob olgan, 21 tasi keçikib javob olgan, bitta sörovga esa muddat ötib ketgan bölsa-da, umuman javob berilmagan. Senat xuddi şu davrda 2025-yilda 155 ta, 2026-yil 1-noyabrgaça esa 120 ta sörov yuborgan.
Qonun nimani özgartiradi
Hozirda parlament sörovlari masalalari yettita qonun bilan tartibga solinadi. Yangi hujjat ikkala palata reglamentiga, deputat va Senat a’zosi maqomi töğrisidagi qonunga hamda «Parlament nazorati» töğrisidagi qonunga özgartişlar kiritadi. Sörovni körib çiqişda muddatlar yoki boşqa talablar buzilgani aniqlansa, tegişli palata kanselyariyasining aybdorlarni ma’muriy javobgarlikka tortiş uçun sudga murojaat qiliş yoki Boş prokuraturaga taqdimnoma kiritiş huquqi paydo böladi. Sudga murojaat qiliş huquqi allaqaçon Ma’muriy javobgarlik töğrisidagi kodeksning 283-moddasida nazarda tutilgani uçun bu norma özgarişsiz qoldirildi, qonunlarga esa Boş prokuraturaga taqdimnoma kiritiş huquqi qöşildi. Bundan taşqari, kodeksning 193-moddasiga ma’muriy jazo qöllanilgandan söng bir yil içida deputat va senator faoliyati kafolatlarining buzilişi bilan boğliq holda takroriy buziliş uçun javobgarlikni kuçaytiriş haqidagi qöşimça kiritilmoqda.
Taşabbus konteksti
Aziza Aminova qonun loyihasi prezident Şavkat Mirziyoyevning 2020-yil 29-dekabrda Oliy Majlis va Özbekiston xalqiga murojaatida bildirilgan taşabbusi asosida tayyorlanganini, öşanda deputatlik sörovlariga nisbatan byurokratik keçikişlar tufayli prokuraturaga taqdimnoma kiritiş haqida söz bor edi, deb ta’kidladi. Hujjat, şuningdek, «Inson qadrini uluğlaş va faol mahalla yili» deb e’lon qilingan yilda «Yangi Özbekiston» strategiyasining 2022–2026-yillarga möljallangan vazifalarini bajarişga qaratilgan. Tayyorlaş jarayonida 20 dan ortiq xorijiy davlat tajribasi örganildi. Hisobotçining sözlariga köra, qonun vakillik organlarining aholi oldidagi javobgarligini oşiriş, asossiz rad javoblarini va ortiqça byurokratik keçikişlarni kamaytirişga xizmat qilişi kerak. Qonun birinçi öqişda deputatlar tomonidan ma’qullandi, biroq bitta deputat qarşi ovoz berdi; ikkinçi va uçinçi öqişlarda hujjat köpçilik ovozi bilan qabul qilindi.


