Asosiy ma’lumotlar

  • Karibbek Quyukov Semipalatinsk poligonidan taxminan 100 km uzoqdagi Egindibulak qişloğida qölsiz tuğilgan; 1949–1989-yillarda SSSR bu poligonda 456 yadroviy sinov ötkazgan
  • 2026-yilda poligon yopilganiga 35 yil töldi; Quyukov BMT Boş Assambleyasining yuqori darajadagi yiğilişida nutq sözlagan
  • Rassom 35 yil oldin boşlagan birinçi avtobiografik kitobini naşr etdi

Balkantov etagida oğzi bilan surat çizadigan rassom

«Art Studio» degan yozuvli eşik ortidagi xonadonida qozoğistonlik rassom Karibbek Quyukov kuz manzarasi ustida işlamoqda: çötani oğzida uşlab, tuvalga egilib, işni yondan köriş uçun stulda orqaga surilib, söngra yana yaqinlaşadi. Kartinda — tökilgan yaproqlar sepilgan, Egindibulak qişloği yaqinidagi, sobiq Semipalatinsk yadroviy poligonidan taxminan 100 kilometr uzoqdagi Balkantov toğlariga borib taqaladigan yöl tasvirlangan. «Men tabiatni juda yaxşi köraman. Inson paydo bölgan joyda hammasi allaqaçon… u barçasini buzadi», — deydi rassom. Aynan Egindibulakda u qölsiz dunyoga keldi.

Yadroviy poligon yonidagi bolalik

1949-yildan 1989-yilgaça Sovet Ittifoqi Semipalatinsk poligonida 456 yadroviy sinov ötkazgan. Quyukov portlaşlardan keyin yer qaltiraganini, zarba tölqinlari suvdagi aylanma tölqinlar singari tarqalganini eslaydi; uning sözlariga qaraganda, atrofdagi qişloqlarda köplab bolalar tuğma rivojlaniş nuqsonlari bilan dunyoga kelgan. «Men tuğilganda meni onamga körsatişdi, u mening qöllarim yöqligini kördi. U uçun bu juda oğir böldi», — deb eslaydi u. Bolaligidan qölsiz yaşaşni, oyoqlaridan foydalanişni örgangan, bir katta quti rangli qalamlar topib, qalamlarni oyoq barmoqlari bilan uşlab çizişni boşlagan.

Sanʼat aktivizm şakli sifatida

1989-yilda şoir va jamoat arbobi Oljas Suleymenov «Nevada — Semipalatinsk» antyadroviy harakatiga asos soldi, keyinçalik Quyukov ham unga qöşildi. Öz pozitsiyasini ifodalaşning asosiy usuli uning uçun rangtasvir böldi. Birinçi antyadroviy rasm — «Birinçi portlaş» — yadroviy portlaş zarbasiga duç kelgan yurta oilasini tasvirlagan edi: «Portlaş tölqini yurtani uçirib yuboradi, hamma narsa ağdariladi. U yerda yaşagan odamlar nimalarni boşidan ötkazganini körsatmoqçi edim», — deb tuşuntiradi rassom. Keyinçalik «Yadroviy qöziqorin», «Atomli bolalik», «Radiatsiya», «Qörquv» va boşqa asarlar yaratildi.

Poligon yopilganidan 35 yil ötişi va BMTdagi nutq

2026-yil 29-avgust kuni Semipalatinsk poligoni yopilganiga 35 yil töldi. Bu sanaga munosabat sifatida Quyukovni yadroviy sinovlarning odamlar uçun oqibatlari haqidagi BMT Boş Assambleyasining yuqori darajadagi yiğilişida nutq sözlaşga taklif qilişdi. «Menga gapiriş emas, baqiriş xohlandi, çunki butun dunyoga buni baqiriş vaqti keldi, — dedi u. — Men yadroviy tahdidlar çiqadigan davlat rahbarlariga murojaat qildim». Bu uning BMTdagi birinçi çiqişi emas edi: köp yillar davomida u yadroviy qurol muammosiga rasmlar va oçiq nutqlar orqali eʼtibor qaratib kelmoqda. Rassomning sözlariga köra, yadroviy tahdidlar xalqaro ritorikada yana öz aksini topayotgan şaroitda uning köp yillik kampaniyasi dolzarbligini yöqotmayapti.

Avtobiografiya, opa va yaratilmay qolgan ona portreti

Yaqinda Quyukov birinçi avtobiografik kitobini naşr etdi — uning ustida işlaşni 35 yil oldin boşlagan va faqat hozir yakunlagan. Loyihaga işongan odamlarning moliyaviy yordami bilan u xotiralarini ovozli xabarlar orqali yozib olgan, ular asosida muharrirlar qölyozma tayyorlagan. Öz hayoti haqida gapirar ekan, rassom yoşini tiyolmaydi; uni opasi Saule ehtiyotkorlik bilan artadi, u uni özining «farişta homiysi» deb ataydi va kitobda unga minnatdorçilik bildiradi. Opa köpinça yonida böladi, biroq intervyu bermasni afzal köradi. Yoş oşgani sari Quyukov oyoqlari bilan çiziş va yoziş qobiliyatini yöqotdi — endi u çötani va ruçkani oğzida uşlaydi, kitob taqdimotida ham xohlaganlar uçun nusxalarga sabr bilan imzo çekadi. Sönggi yillarda u tobora köproq manzaralar — inson faoliyati hali tegmagan toğlar va tabiat burçaklarini çizmoqda, biroq uning sözlariga köra, yadroviy qurolsiz dunyoga sadoqati özgarmas qolmoqda. Faqat bitta portret bor, u qilişga qaror qila olmadi — ona portreti: u bu işga kirişişdan qörqişini tan oladi, lekin bir kuni özida jasorat topişiga umid qiladi.