Asosiy ma’lumotlar
- COP31 qarorining birinçi loyihasi rivojlanayotgan mamlakatlar ustuvor vazifalarini e'tirof etadi, biroq Braziliya delegatsiyasi a'zosi baholaşiça, ularni majburiyatlar bilan mustahkamlamayapti
- Braziliya 2035-yilga qadar yiliga 1,3 trln dollar iqlim moliyalaştirişiga erişişga intilmoqda; adaptatsiya moliyalaştirişini uç barobar oşiriş ehtiyojlarning uçdan bir qismidan kamini qoplaydi
- Asosiy kelişmovçiliklar: adolatli ötiş mexanizmining mandati va resurslari, adaptatsiya böyiça texnik guruh tarkibi hamda moliyalaştiriş
Qaror loyihasi: majburiyatsiz e'tirof
Antaliyada ötayotgan COP31 iqlim sammitida Braziliya delegatsiyasi a'zosi şaxsiy sifatida çiqiş qilib, Anadolu agentligiga bayon etdiki, konferensiyaning yakuniy qarori loyihasining birinçi varianti moliyalaştiriş, savdo, texnologiyalar va salohiyatni oşiriş sohalarida rivojlanayotgan mamlakatlar manfaatlarini e'tirof etgan bölsa-da, «hozirça ularga javob bermayapti». U tarixiy javobgarlik tilga olinganidan mamnun böldi, biroq buni asosan ritorik deb baholadi: «Javobgarlikning ikki yarimi bor: majburiyatni e'tirof etiş va uni haqiqiy kompensatsiya orqali bajariş. Mos majburiyat bölmasa, e'tirof tovon puliga aylanmaydi».
Pozitsiyalar qayerda yaqinlaşadi, qayerda uzoqlaşadi
COP31 muzokaralari raisi Kris Bowenning matbuot anjumani söngida delegat asosiy yönalişlar böyiça tuzilma va moliyaviy tösiqlarga e'tibor qaratdi. Uning sözlariga köra, eng murakkab masalalar — adolatli ötiş mexanizmi (uning mandati, tuzilmasi va öz mablağlarining mavjudligi) hamda adaptatsiya blokida texnik işçi guruhning tarkibi, ayni paytda «moliyalaştiriş hamma narsani qamrab oladi». Pozitsiyalar yaqinlaşgan yönalişlar — adaptatsiyani rejalaştiriş va milliy tajriba almaşiş: adaptatsiya böyiça muzokaralar adolatli ötişga qaraganda uzoqroq siljigan. Kelişmovçilik metodologiyalar, körsatkiçlar va avvalo moliyalaştiriş böyiça saqlanib qolmoqda. U protsedura qiyinçiliklari haqida ham xabar berdi: jarayon keçikib boşlanganidan söng bir qança mamlakatlar raislik matnini muzokaralar asosi sifatida qabul qilişdan boş tortdi.
Moliyalaştiriş hamda yöqotiş va zarar
Uning baholaşiça, loyiha rivojlanayotgan mamlakatlar moliyaviy ehtiyojlarini yetarli darajada aks ettirmayapti. Braziliya 2035-yilga qadar yiliga 1,3 trln dollar iqlim moliyalaştirişiga erişişga intilmoqda. «Loyihaning öz hisob-kitoblariga köra, adaptatsiya moliyalaştirişini uç barobar oşiriş kerakli miqdorning uçdan bir qismidan kamini qoplaydi», — dedi u. Yöqotiş va zarar mavzusiga tegib, u yirik ifloslantiruvçilarning öz çiqarişlari oqibatlari uçun javobgarlik tamoyilini ta'kidladi va köngilli va'dalarga boğliq bölgan jamğarmani «bajarilmasdan e'tirof etiş» deb atadi.
Ikkinçi loyihadan va turk raisligidan nima kutmoqda
Matnning keyingi versiyasida delegat uçta ustuvor vazifani köradi: mandati aniq belgilangan va resurslari ajratilgan adolatli ötiş mexanizmi, nozik guruhlar va hududiy huquqlar haqidagi kelişilgan ta'riflarni saqlab qoliş hamda qazilma yoqilğidan ötiş yölxaritasi böyiça aniq keyingi çora-tadbirlar. U energiya va suv resurslariga, jumladan raqamli infratuzilmaning kengayişi bilan boğliq bölgan ortib borayotgan bosimiga köproq e'tibor qaratişga çaqirdi. Turk raisligiga siyosiy va protsedura qiyinçiliklari böyiça oçiq bölişni, kutişlarni boşqarişni va «oxirgi soatning yakuniy natijani hal qilişiga yöl qöymaslikni» maslahat berdi. Belenada ötgan COP30da Braziliya raisligi tajribasiga tayanib — u yerda, uning sözlariga köra, amalga oşirişga e'tibor qaratilgan yönalişlarda taraqqiyot bölgan, biroq yakuniy matndan eng murakkab masala, ya'ni qazilma yoqilği çiqarib taşlangan — u özining «qizil çiziğini» ham belgiladi: ilgari kelişilgan majburiyatlardan qaytiş. «Qizil çiziq — bu orqaga qaytiş: savdo narsasi sifatida işlatiladigan huquqlar, mazmunsiz matnlar va heç narsa bermaydigan kompromislar», — dedi u. Sammit muvaffaqiyatini u «Belenedan keyingiga qaraganda köproq narsa bilan Antaliyadan ketiş» deb hisoblaydi.

