Asosiy ma’lumotlar

  • AQŞ va Çin böyiça iqtisodiy va xavfsizlik siyosati komissiyasi Kongressga 2026-yilga oid yillik hisobotni taqdim etdi
  • Komissiya bahosiga köra, Çin 2027-yilga qadar Tayvan atrofidagi vaziyatning keskinlaşuvi, jumladan blokada yoki «karantin» senariysiga tayyorlanmoqda
  • Hisobot 30 ta tavsiyani öz içiga oladi: ma’lumotlarni himoya qiliş, yarimötkazgiç işlab çiqarişni mustahkamlaş, Tayvan çidamliligini oşiriş

Hisobotda nimalar aytilgan

AQŞ va Çin örtasidagi iqtisodiy va xavfsizlik siyosati komissiyasi (US-Çina Economic and Security Review Commission) çorşanba kuni 2026-yilga oid yillik hisobotni Kongressga e’lon qildi. Komissiya bahosiga köra, Pekin Vaşingtonga qarşi pozitsiyalarini mustahkamlaş uçun harbiy, iqtisodiy, texnologik va diplomatiya vositalarini tobora faolroq birlaştirib, ayni paytda töğridan-töğri töqnaşuvdan qoçmoqda. Çin harbiy salohiyatini kengaytirmoqda, razvedka ma’lumotlarini yiğişni kuçaytirmoqda hamda global ta’sirni oşiriş, ayniqsa Lotin Amerikasida, iqtisodiy aloqalardan foydalanmoqda.

Tayvan: töliq miqyosdagi bosqinsiz bosim

Tayvan hisobotda asosiy taşviş hududlaridan biri sifatida nomlandi: komissiya Pekin orolga harbiy faollik, kiberoperatsiyalar, iqtisodiy dastaklar va siyosiy ta’sir orqali bosimni kuçaytirayotganini ta’kidlaydi. Mualliflar xulosasiga köra, Çin maqsadlariga töliq miqyosdagi bosqinsiz vositalar bilan erişişga intiladi, ammo Tayvan atrofida blokada yoki «karantin» örnatiş qobiliyatini rivojlantirmoqda, bu xalqaro savdo va yarimötkazgiçlarning global yetkazib beriş zanjirlarini buzişi mumkin. Xalq ozodlik armiyasi modernizatsiyani davom ettirmoqda, tayyorgarlik esa Tayvan senariysi uçun 2027-yilgi muddat tomonga yönalmoqda.

Suv osti sohasi va texnologiyalar raqobati

Alohida bölim Çinning suv ostidagi faoliyatiga bağişlangan: okeanografik tadqiqotlar, dengiz tubini xaritalaş hamda suv osti kemalarining harakatlarini va suv osti kemalariga qarşi kuraşni yaxşilaşga qodir sensorli texnologiyalarni işlab çiqiş. Komissiya ogohlantirişiça, bu harakatlar Amerika armiyasining Ğarbiy Tinç okeanidagi texnologik ustunligini asta-sekin qisqartirişi mumkin, garçi Çinda suv osti sohasida jiddiy texnik çeklovlar saqlanib qolmoqda.

Ma’lumotlar, sun’iy intellekt va Lotin Amerikasi

Texnologiyalar sohasida hisobot kiberoperatsiyalar, tijorat faoliyati va davlat nazorat tizimlari orqali ma’lumotlarni yiğiş va ulardan foydalanişni qayd etadi: komissiya ta’kidlaganidek, Pekin moliyaviy, biometrik va aloqa ma’lumotlarini birlaştiriş uçun sun’iy intellektdan foydalanib, tarqoq ma’lumotni harbiy rejalaştiriş, josuslik va ta’sir operatsiyalari uçun razvedka ma’lumotiga aylantirmoqda. Çin sun’iy intellektining rivoji va uning modellarini çet elga surişi, jumladan yetakçi Amerika modellarining imkoniyatlarini distillaş orqali takrorlaş hamda arzon open-weight muqobil modellarni tarqatiş AQŞning texnologik yetakçiligiga qarşi jiddiy muammo sifatida nomlandi.

Panama misoli va tavsiyalar

Lotin Amerikasi ta’sir kengayişining yana bir yönalişi sifatida tasvirlangan. Tijorat aloqalarining siyosiy bosim vositasiga aylanişiga misol sifatida komissiya Panamadagi port operatsiyalari atrofidagi nizoni keltiradi: Gonkongda joylaşgan kompaniyaning konsessiyalarini bekor qiliş töğrisidagi Panama Oliy sudi qaroridan söng, çinlik COSCO kemaçilik kompaniyasi Balboa portidan çiqib ketdi, hisobot ma’lumotlariga köra esa Çin hokimiyatlari Panama bayroği ostidagi deyarli 500 kişini — ya’ni 500 ta kemani uşlab qoldi. Komissiya, şuningdek, mintaqada faoliyat yuritayotgan, Çin bilan boğliq noqonuniy tarmoqlar va ularning mahalliy hamda transmilliy jinoyatçilik bilan aloqalari haqida ogohlantiradi. Kongressga kiberxavfsizlikni kuçaytiriş, Çin ta’minot zanjirlariga qaramlikni kamaytiriş va ittifoqçilar, avvalo Hind-Tinç okeani mintaqasida hamkorlikni çuqurlaştiriş tavsiya etildi; jami hisobot nozik ma’lumotlarni himoya qiliş, yarimötkazgiç işlab çiqarişni mustahkamlaş va Tayvanning bosimga çidamliligini oşirişni öz içiga olgan 30 ta tavsiyani beradi.