Asosiy ma’lumotlar

  • YÖK Turkiyani Can Atalayni ozod etiş va unga parlamentdagi örnini egallaş imkonini berişga majbur qildi
  • Sud 32 500 yevro tovon puli belgiladi va işni muxolifatlar, inson huquqlari himoyaçilari va jurnalistlarni hibsga oliş bilan boğladi
  • Atalay 2023-yilda Silivri qamoqxonasidan saylangan edi; Turkiya Konstitutsiya sudi ilgari ham uning foydasiga qarorlar çiqargan edi

Atalay işi böyiça YÖK qarori

Yevropa inson huquqlari sudi (YÖK) qamoqda bölgan inson huquqlari himoyaçisi yurist va Turkiya parlamentiga saylangan deputat Can Atalay işi böyiça qarorini e'lon qildi. Deutsçe Welle xabar berişiça, sud Turkiya Atalayni ozod etişi va unga deputat örnini egallaş imkonini berişi kerakligini qarorga kiritdi. Sudyalarning xulosasiga köra, uni qamoqda uşlab turişni davom ettiriş maqsadi uni jim qiliş va siyosiy plyuralizmni zaiflaştiriş bölgan. Turkiyaga, şuningdek, Atalayga 32 500 yevro (taxminan 35 700 dollar) tovon puli tölaş buyurildi.

Işning umumiy kontekstidagi örni

Sudyalar Atalay işini alohida emas, balki Turkiyada siyosiy muxoliflar, inson huquqlari himoyaçilari va jurnalistlarni qamoqda uşlab turişning kengroq kontekstida körib çiqiş kerakligini alohida ta'kidladilar. Deutsçe Welle eslatib ötişiça, Turkiya Inson huquqlari böyiça Yevropa konventsiyasini dastlab imzolagan davlatlar qatorida bölgan, biroq ilgari inson huquqlari himoyaçisi Osman Kavala va taniqli kurd siyosatçisi Selahattin Demirtaş işlari böyiça YÖK qarorlarini bajarişdan allaqaçon boş tortgan edi. Bu yangi qarorga asosan tavsiyaviy xususiyat beradi: uning bajarilişi Anqara qaroriga boğliq, bajarilmaslik misollari esa allaqaçon mavjud.

Advokaturadan panjara ortidagi deputatgaça bölgan yöl

Atalay advokat sifatida Turkiyadagi köplab jamoat va siyosiy işlarda, jumladan jurnalistlar va yozuvçilar bilan boğliq söz erkinligi işlarida jabrlanuvçilar manfaatlarini himoya qilgan. U, şuningdek, 2013-yilgi Gezi parkidagi norozilik namoyişlarining e'tiborli ovozlaridan biri bölgan — hokimiyat ularni davlat töntarişiga uriniş deb atagan edi. 2022-yil aprelida Atalay yana yetti ayblanuvçi bilan birga namoyişlarda qatnaşgani uçun «davlat töntarişiga urinişga yordam berganlik» uçun 18 yillik ozodlikdan mahrum qiliş jazosiga hukm etildi.

Qamoqdan olingan mandat

Atalay maşhur Silivri qamoqxonasidan kuraşni davom ettirib, 2023-yilgi parlament saylovlarida Turkiya işçilar partiyasi (TİP) röyxatidan nomzod böldi. U zilziladan zarar körgan Hatay viloyati böyiça nomzod bölib, mandatni qölga kiritdi, biroq mamlakatning eng yuqori sud organi bölgan Konstitutsiya sudi qarorlarining takrorlanişiga qaramay, ozod etilmadi. 2024-yilda uning deputatlik maqomi bekor qilindi; keyinçalik Konstitutsiya sudi bu qarorni bekor qildi, biroq prezident Recep Tayyip Erdoğan partiyasi muxolifatga sud qarorini parlamentda rasman öqişga ruxsat bermadi. Bir yil ötib, muxolifat deputatlaridan biri baribir qarorni öqidi, biroq Atalay qamoqda qoldi. YÖK qarori e'lon qilingandan söng TİP raisi Erkan Baş ijtimoiy tarmoqlarda Atalayni ozod etiş va uning parlament mandatini tiklaşga çaqirdi.