Asosiy ma’lumotlar

  • Yevropa Kengaşining Irlandiya raisligi ETS islohotini yumşatdi: investitsiya rejasini taqdim etilsa, investitsiyalar bajarilmasa ham 80% bepul kvota saqlanadi
  • Yevropa Kengaşining Irlandiya raisligi ETS islohatini yumşatdi: investitsiya rejasini taqdim etganda, investitsiyalar bajarilmasa ham, bepul kvotalarning 80 foizi saqlanadi
  • YI maqsadi — 2040-yilgaça sof çiqindilarni 90% ga kamaytiriş, şundan kamida 85% içki kamaytiriş va 5% xalqaro karbon kreditlar hisobidan
  • WWF Germany buyurtmasi bilan tayyorlangan Öko-Institut tahlili Yevropa Komissiyasi islohotini 2040-yilgi maqsad bilan «mos kelmas» deb tan oldi
  • WWF Germany buyurtmasi asosida Öko-Institut tomonidan ötkazilgan tahlil Yevropa Komissiyasining islohatini 2040-yilgi maqsadga «mos kelmas» deb topdi

Karbon bozoridagi islohotning yumşatilişi

Yevropa Ittifoqining 2040-yilga möljallangan iqlim maqsadi çiqindi savdosi tizimi (ETS) islohoti orqali xavf ostida qolişi mumkin, — bu Euronews körganmaxfiy hujjatda aytilgan. Yevropa Kengaşining Irlandiya raisligi blok elçilari çorşanba kuni muhokama qiladigan taklifni yumşatdi, çunki ETSga siyosiy bosim ortib bormoqda: hukumatlar çiqindini kamaytiriş maqsadlarini sanoat raqobatbardoşligi va yuqori energiya narxlari bilan uyğunlaşdirişga harakat qilmoqda. Kelişuv matni karbon bozoriga 2030-yildan keyin ham siyosiy qöllab-quvvatlaş berişga qaratilgan, biroq iqlim himoyaçilari sanoatga berilgan imtiyozlar tizimning 2040-yilgi maqsadga qöşadigan hissasini küçsizlantirişi va yetişmayotgan qismini iqtisodiyotning başqa tarmoqlari hisobidan qoplaşga töğri kelişi haqida ogohlantirmoqda.

Bepul kvotalar va xalqaro kreditlar

Kengaş matni Yevropa Komissiyasining iyuldagi taklifini saqlab qoldi: çiqindi kvotalarini qisqartirişni sekinlaşdiriş, sanoat uçun bepul ruxsatnomalarni uzaytiriş va xalqaro karbon kreditlarni YI bozoriga kiritiş — bunday qilib blok içidagi çiqindilarni çet eldagi loyihalar hisobidan qoplaş mumkin böladi. Irlandiya raisligi taklifiga köra, sanoat korxonalari investitsiya rejasini taqdim etsalar, 80% bepul kvotani saqlab qoladi, hatto keyinçalik dekarbonizatsiyaga oid e’lon qilingan investitsiyalarni bajarmasalar ham; qolgan 20% mos loyihalarni qurişni başlaşga boğliq. Bepul kvotalar kompaniyalarga auksionsiz beriladi va YI işlab çiqaruvçilarni Xitoy va AQŞ kabi iqlim qoidalari yumşoqroq mamlakatlar raqobatidan himoya qilişi kerak. Naşr bu muhim siyosiy imtiyoz ekanini va ETS çiqindilarni kamaytiriş uçun yetarli rağbat bera oladimi yoki yöqmi, degan savol tuğilganini qayd etadi.

Kreditlar va 2040-yilgi maqsad

Xalqaro kreditlar böyiça Kengaş Komissiyaning ularni sotib olişni moliyalaştiriş uçun 260 million tonna CO2 ga teng kvotalarni ajratiş taklifini saqlab qoldi va 2031–2035-yillarga möljallangan sinov bosqiçini oçiq qoldi. Kreditlarning sifati va işonçliligiga qöyiladigan qat’iy talablar ham saqlanib qolindi — ETSda çiqindilarni kamaytiriş yöli endi tobora köproq şularga boğlanmoqda. Muammo şundaki, 2040-yilgi maqsad içki sof çiqindilarni kamida 85% ga kamaytirişni talab qiladi, qolgan 5% ni xalqaro kreditlar ta’minlaşi kerak: agar sanoat ularni sotib ola olmasa, maqsad xavf ostida qoladi.

Poytaxtlar örtasidaki kelişmovçilik va ekologlar tanqidi

YI davlatlari kvotalar taklifi qançalik tez kamayişi kerakligi, kompaniyalarga xalqaro kreditlardan foydalaniş mumkinmi yoki yöqmi va sanoatni karbon xarajatlarining öşişidan qançalik himoya qiliş lozimligi böyiça fikrlari farq qiladi, — bu Euronews körgan ikkinçi hujjatdan ma’lum. Ba’zi hukumatlar kvotalar taklifini kamaytiriş karbon narxini oşirib, qazilma yoqilğidan çetlaşişga rağbat beradi, deb hisoblaydi; başqalari bepul kvotalar bekor qilinsa, öz sanoati uçun xavotirda. Sekinroq qisqartiriş elektr stansiyalar va zavodlarga bosimni kamaytirib, narxlarni uşlab turişi mumkin, biroq ETS qamrab olgan tarmoqlarda çiqindilarni kamaytirişni pasaytirib, 2040-yilgi maqsadga erişişni qiyinlaşdiradi. WWF Germany buyurtmasi bilan tayyorlangan Öko-Institut tahlili Komissiya taklif etgan islohot 2040-yilgaça sof çiqindilarni 90% ga kamaytiriş maqsadi bilan «mos kelmasligini» tan oldi. «Komissiya Yevropa sanoatining kelajagini ta’minlaş örniga, iqlimni himoya qiliş bilan qimor öynamoqda», — dedi WWF Germany mutaxassisi Liza Okken, islohotda zarur narx signali yöqligini va «bu böşliq murakkab hisob-kitob hiylalari hamda haddan taşqari moslaşuvçanlik bilan töldirilayotganini» qöşdi. Ekologlar, şuningdek, havodan CO2 yutişning qimmat texnologiyalari orqali kelajakda doimiy karbonni olib taşlaş evaziga mavjud çegaradan oşib ketgan çiqindilarga ruxsat beriş taklifini ham tanqid qilmoqda: tadqiqot ma’lumotlariga köra, bugungi kunda kerakli hajmdagi quvvatlar umuman mavjud emas.

Keyin nima böladi

Irlandiya raisligi oldida aʼzo davlatlar örtasidagi kelişmovçiliklarning çuqurligi va muzokaralarning murakkabligi sababli oğir vazifa turibdi. U 11-dekabrda böladigan Atrof-muhit kengaşida kelişuvga erişişga umid qilmoqda; Yevropa parlamenti esa 14–17-dekabr kunlari Strasburgda bölib ötadigan plenar sessiyada ovoz berişi kutilmoqda. Hozirça raislik iqlim ambitsiyasi va davlatlar örtasida yuklamani taqsimlaş kabi siyosiy jihatdan sezgir masalalarga ötişdan oldin 27 davlat konsensusiga erişişga harakat qilmoqda.