Asosiy ma’lumotlar
- Xitoy banki iştirokidagi Surxondaryo, Qaşqadaryo, Buxoro va Namangan viloyatlaridagi 130 mln dollarlik loyihalar böyiça bir söm ham özlaştirilmagan
- CITIC va CAMC hisoblangan narxdan ikki barobaridan ham yuqori narx taklif qilgan; tenderdan keyin ham ğolib narxi 20 foizga qimmat bölgan
- Idora Sinohydro bilan muzokaralar olib bormoqda; kanallarni betonlaş 2027–2028-yillarga rejalaştirilgan
Nima böldi
11-noyabr kuni Oliy Majlis Qonunçilik palatasidagi «Hukumat soati»da suv xöjaligi vaziri Şavkat Hamraev xitoy kompaniyalari iştirokidagi suğoriş infratuzilmasini rekonstruksiya qiliş loyihalarining muddati nima uçun keçikayotganini tuşuntirdi. Savolni Özbekiston Xalq demokratik partiyasidan deputat Imomnazar Tursunov kötargan: vazirlik maʼlumotlariga köra, 2026-yilga rejalaştirilgan bir qator loyihalar böyiça işlar umuman boşlanmagan. U xitoy banki iştirokidagi Surxondaryo, Qaşqadaryo, Buxoro va Namangan viloyatlaridagi 130 mln dollarlik loyihani misol keltirdi: «Taqdim etilgan jadvalda bir söm ham özlaştirilmagani körsatilgan», — dedi deputat va investitsiyalar özlaştirilişi nima uçun boşlanmaganini hamda vazirlik qanday çora-tadbirlar körayotganini söradi.
Muddatlar nima uçun ötib ketdi
Vazir aytişiça, idora dastlab xitoyning CITIC va CAMC kompaniyalarini jalb qilişni rejalaştirgan: pudratçilar qurilişni öz hisobidan boşlaşi, xarajatlar keyinçalik Xitoyning imtiyozli kreditlari hisobidan qoplanişi kerak edi. «Bu kompaniyalar bilan muzokara olib borganimizda, ular nafaqat 10 foizga, 20 foizga, balki ikki barobaridan ham qimmatroq narx taklif qildi», — dedi Hamraev. Muzokaralar bir yildan ortiq davom etib, natija bermadi, şundan söng hukumat Xitoyning Eksport-import bankiga (Eximbank) murojaat qildi. Loyihalarni bankda körib çiqiş va ekspertiza taxminan olti oy vaqt oldi, bank protseduralari böyiça pudratçilarni tanlaş esa yana taxminan bir yil çözildi.
Tender narxni pasaytirmadi
Keyin uç kompaniya iştirokida tender ötkazildi, biroq ğolib — CITIC kompaniyasining narxi ham 20 foizga yuqori çiqdi. Vazirlik CITIC bilan narxni pasaytiriş böyiça kelişişga uringan, biroq tomonlar kelişuvga erişa olmagan. Şundan söng yana bir yirik xitoy kompaniyasi — Sinohydro bilan muzokaralar boşlandi; undagi navbatdagi uçraşuv 11-noyabr ertalab, parlament yiğilişidan oldin bölib ötdi. Vazir idora işlarni tezlaştiriş uçun qimmat narxlarga könişga tayyor emasligini taʼkidladi: «Agar hammasini tezroq qilamiz deb qimmat qilsak, ertaga byudjetni baribir qaytarişga töğri keladi. Şuning uçun bu masala pauzada turibdi». Uning sözlariga köra, bu katta dastur bölib, amalga oşirilişi kamida ikki yil vaqt oladi; loyiha hujjatlari işlab çiqilgan va ekspertizadan ötgan, kanallarni betonlaş 2027–2028-yillarga rejalaştirilgan. Vazir işlarni sifatli va ajratilgan mablağlar doirasida bajarişga vaʼda berdi.
Prezident farmoni nimani nazarda tutgan edi
2024-yil 29-noyabrda prezident Şavkat Mirziyoyev Buxoro, Namangan, Surxondaryo va Qaşqadaryo viloyatlarida Xitoyning Eksport-import banki iştirokida suğoriş infratuzilmasini rekonstruksiya qiliş loyihalarini amalga oşiriş töğrisidagi qarorni (PF-409) imzoladi. Hujjat dastlabki umumiy qiymati 220 mln dollar bölgan ikki loyihani nazarda tutgan: 160 mln — Buxoro, Namangan va Surxondaryo viloyatlaridagi rekonstruksiyaga, 60 mln — Qaşqadaryo viloyatidagi loyihaga. Buyurtmaçi sifatida Suv xöjaligi vazirligi huzuridagi Suv xöjaligida xorijiy investitsiyalar loyihalarini amalga oşiriş markazi belgilandi, moliyalaştiriş manbai esa xitoy bankining imtiyozli kreditlari böldi. Qarorda istisno tariqasida boş pudratçilar oldindan tayinlangan edi: birinçi loyiha böyiça CITIC Construction Co. Ltd, Qaşqadaryo loyihasi böyiça esa CITIC Construction Co. Ltd bilan birga Çina CAMC Engineering Co., Ltd. Idoralarga suğurta tölovlarisiz imtiyozli moliyalaştirişni kelişib oliş, suv xöjaligi vazirligi, Boş prokuratura va tört viloyat hokimiyatlariga esa ortiqça xarajatlarni qisqartiriş topşirilgan. 2025-yilga Qaşqadaryo loyihasi uçun mahalliy byudjetlardan 15 foizlik oldindan tölov uçun 120 mlrd söm ajratiş ham nazarda tutilgan edi.
Kontekst
Demak, dastlabki qaror pudratçilikni CITIC va CAMCga mustahkamlagan edi, biroq aynan şu kompaniyalar bilan, vazirning sözlariga köra, qabul qilinadigan narx böyiça kelişib bölmagan va protsedurani bank tanlovi hamda tender orqali qaytadan yuritişga töğri kelgan. Ayni paytda tenderning ğalabasi ham kerakli narxni bermagan. 2026-yilda mablağlarni özlaştiriş rejasidagi muddat bilan kanallarni betonlaşning yangi muddati — 2027–2028-yillar örtasidagi farq keçikiş kamida ikki yil atrofida ekanini körsatadi. Sinohydro bilan şartnomaning yakuniy şartlari va işlarning yakuniy qiymati hozirça oşkor qilinmagan.

