Asosiy ma’lumotlar

  • «Antaliya — Ğazo» iqlim koridori taşabbusini COP31 raisi Murat Kurum Antaliyadagi D-8 vazirlar sessiyasida e’lon qildi
  • Yomğirlar Ğazoda 40 mingdan ortiq oilaning boşpanasiga zarar yetkazgan; yomğir suvining oqava suvlar bilan aralaşişi salomatlikka xavf solmoqda
  • Taşabbus hozirça taklif darajasida: uskunalar yetkazib beriş va gumanitar yuklarning uzluksiz kirib borişini nazarda tutadi

COP31 doirasidagi taşabbus

Turkiyada bölib ötayotgan COP31 iqlim sammiti raisi — atrof muhiti, şaharsozlik va iqlim özgarişi vaziri Murat Kurum — D-8 guruhiga a’zo davlatlarga Ğazoga iqlim yeçimlari orqali qöşimça yordam körsatiş böyiça qöşma taşabbusni boşlaşni taklif qildi. Taklif Antaliyada ötkazilgan D-8ning iqlim çoralariga bağişlangan yuqori darajadagi vazirlar sessiyasida yangrandi, deb xabar qilmoqda Anadolu. Gap şundan iboratki, COP31ning «Antaliya — Ğazo» deb ataluvçi iqlim koridorini taşkil etiş orqali anklavga amaliy yordam körsatiladi.

Gumanitar vaziyat sabab sifatida

Kurum Ğazodagi uruş va vayronagarçilik oqibatlarini qattiq qiş şaroiti yanada oğirlaştirayotganidan ogohlantirdi: yaqinda yoğgan yomğirlar minglab xonadonlarga zarar yetkazgan va 40 mingdan ortiq oila boşpanasiga şikast yetkazgan. Uning sözlariga köra, yomğir suvining oqava suvlar bilan aralaşişi jamoat salomatligiga xavf solmoqda, tibbiyot muassasalari, suv ta’minoti tizimlari va ta’lim infratuzilmasi esa jiddiy bosim ostida qolgan.

Nimalar yetkazilişi taklif etilmoqda

Taşabbus doirasida D-8 davlatlari quyoş energiyasida işlaydigan mobil suv tozalaş tizimlari, tibbiy markazlar va suv infratuzilmasi uçun avtonom energiya qurilmalari, mobil drenaj texnikasi, axlat yiğiş maşinalari hamda qişki şaroitga çidamli uy-joy modullarini yetkazib berişi mumkin. Kurum, şuningdek, bölar ta’limida yangi uzilişlarning oldini olişni qöllab-quvvatlaşga çaqirdi va gumanitar yuklar, uskunalar hamda ehtiyot qismlarining uzluksiz kirib borişi asosiy şart bölib qolayotganini ta’kidladi — ayni şu sababli, uning sözlariga köra, BMT ham qişki mollarning yetkazilişini va infratuzilmani ta’mirlaşni tezlaştirişga çaqirmoqda.

D-8ning kengroq iqlim kun tartibi

Ğazoga yordamdan taşqari, Kurum Turkiyaning D-8 raisligi iqlim kun tartibini ham taqdim etdi: COP31ning maqsadi — xalqaro majburiyatlarni investitsiyalar, loyihalar va sezilarli yaxşilanişlarga aylantiriş. U «2035-yilga qadar global elektrifikatsiya 35» majburiyatini — ya’ni yangi majburiy milliy talablar qöyilmasdan, 2035-yilga qadar yakka yakuniy energiya iste’molida elektr energiyasining uluşini 35 foizga yetkazişni, şuningdek, 2035-yilga qadar materiallarning global aylanma foydalanişini kamida 15 foizga yetkaziş va maişiy çiqindilar hajmi ösişining prognoz qilingan sür’atini kamida 50 foizga kamaytiriş maqsadlarini ham tilga oldi. U, şuningdek, iyul oyida D-8 ekologiya va iqlim vazirlarining ilk uçraşuvida qabul qilingan Istanbul deklaratsiyasiga havola qilib, COP31dan keyin ham qöşma loyihalar va muntazam monitoring orqali hamkorlikni davom ettirişga çaqirdi. COP31 sammiti ötgan hafta boşlangan bölib, juma kuni yakunlanişi kutilmoqda.

Nimani biliş muhim

Hozirça bu taklif, qabul qilingan qaror emas: matnda D-8 davlatlari uni ma’qullagani, moliyalaştiriş summalari yoki yetkazib beriş muddatlari haqida ma’lumot yöq. Mazmunan taşabbus gumanitar yordamni — şifoxonalar va suv ta’minotining energiya mustaqilligi orqali — iqlim kun tartibi bilan bağlaşi bilan e’tiborga loyiq; uning amalga oşirilişi esa, Kurumning özining tan olişiça, yuklarning anklav hududiga kafolatlangan kirib borişiga bağliq.