Asosiy ma’lumotlar
- Fidan Turkiyani Örta yö'l orqali Yevropa, Qora dengiz, Kavkaz va Markaziy Osiyo örtasidagi umumiy strategik hab deb atadi
- Turkiya don yetkazib berişni qayta tiklaş böyiça Ukraina, Rossiya va Yevropa hamkorlari bilan muzokaralar olib bormoqda
- Fidan bahosiga köra, Donbassning hududiy masalasi tinçlik kelişuvining asosiy tösiği bölib qolmoqda
Brüsseldagi uçraşuv va Turkiyaning roli
Turkiya taşqi işlar vaziri Hakan Fidan Anqara mintaqaviy özaro böğliqlikni mustahkamlaşda kattaroq javobgarlik va yetakçilikni öz zimmasiga olişi kerak, çunki mamlakatning markaziy roli hamma tomonidan e'tirof etiladi, dedi. U Yevropa Ittifoqi Kengaşining taşqi işlar majlisi doirasida Brüsselda bölib ötgan Ikkinçi vazirliklararo mintaqalararo xavfsizlik va özaro böğliqlik uçraşuvidan söng çiqiş qildi, deb xabar beradi Anadolu.
Özaro böğliqlik va inqirozlardan olingan saboqlar
Fidan aytişiça, Yevropa Ittifoqi, Kavkaz va Markaziy Osiyo mamlakatlari vakillari savdo, energiya va ma'lumot oqimlarini samaraliroq va uzluksiz qanday ta'minlaş haqida muhokama qilişgan. Hormuz böğözida, Bab-el-Mandeb böğözida va Qora dengizda uruşlar hamda inqirozlar keltirib çiqargan uzilişlardan olingan saboqlarga ham alohida e'tibor qaratilib, mintaqaviy aloqalarni barqarorroq qiliş yöllari muhokama etilgan. Fidan Turkiyaning Örta yö'l orqali Yevropa, Qora dengiz, Kavkaz va Markaziy Osiyoni böğlovçi umumiy strategik hab sifatidagi örnini ta'kidlab, özaro böğliqlik strategiyalarini işlab çiqişdan ularni amalga oşiriş böyiça aniq qadamlara ötiş zarurligini qayd etdi.
Don yetkazib beriş va suziş erkinligi
Uçraşuv doirasida Fidan Ukraina, Germaniya, Litva, Daniya, Bolgariya, Ruminiya va Moldova vakillari bilan ikki tomonlama uçraşuvlar ötkazdi. U Turkiya donni xalqaro bözorlara qayta yetkazib beriş yöllarini örganayotganini, ayni paytda Ukraina bilan ham, Rossiya bilan ham muzokaralar olib borayotganini, şuningdek, bu masalani Yevropa hamkorlari bilan muhokama qilganini ma'lum qildi. Turkiya don eksportini, şu jumladan kambağalroq mamlakatlar ehtiyojlari uçun yengillaştiriş böyiça bir qator çora-tadbirlar taklif qildi; uning sözlariga köra, takliflarning bir qismi uçraşuv kuni takomillaştirildi. Vazir vazifaning murakkabligini tan oldi: Rossiya Qora dengiz böyiça Ukraina bilan doimiy tinçlik şartnomasisiz vaqtinçalik kelişuvni xohlamaydi, şu bois Turkiyada kelişuv formulasiga oid göyalar bor, biroq ularni ommaga e'lon qiliş hozirça erta, dedi.
Ukraina böyiça muzokaralar: hal etilmagan masalalar
Fidan, şuningdek, AQŞ vositaçiligida BAAda olib borilayotgan muzokaralar jarayonini baholadi. Uning sözlariga köra, ilgari şu formatda muzokara raundlarini ötkazgan va tomonlar bilan aloqani saqlab kelayotgan Turkiya, mojaroning mohiyati hozirça hal etilmagan deb hisoblaydi. Asosiy tösiq — hududiy nizo: Rossiya öz hududi deb hisoblagan Donbassning qolgan qismini nazorat qilişga intiladi, Ukraina esa öz vatani deb bilgan yerni berişga tayyor emas. Rossiya talqini böyiça bu hududning 11–12 foizi, Ukraina talqini böyiça esa 18 foizi haqida gap borayotgan. Vazir sanab ötgan kelajakdagi kelişuvning asosiy masalalari: kuçlar aloqa çiziği, Donbass, xavfsizlik kafolatlari, Yevropa va Rossiya örtasidagi yangi xavfsizlik arxitekturasi, şuningdek, sanksiyalar va Ukrainani tiklaş jarayonida muzlatilgan Rossiya aktivlarining taqdiri. U kelişuv Rossiyaning Yevropa bilan munosabatlarini ham özgartirişini qöşib, bu masalalar endilikda deklaratsiyalardan asta-sekin aniq muhokamaga ötayotganini aytdi.
