Asosiy ma’lumotlar

  • Beş YI davlati (Avstriya, Germaniya, Daniya, Niderlandiya, Gretsiya) Ruanda bilan blokdan taşqaridagi birinçi «qaytariş markazi» toğrisida kelişuvga erişdi; u bir vaqtda taxminan 100 kişiga möljallangan.
  • Deportatsiyalar 2027-yildan kutilmoqda; yakuniy bitim hali muvofiqlaştiriş bosqiçida bölib, Yevropa sudlarida sud da'volari bilan duç kelişi mumkin.
  • Rejani köplab Yevropa Parlamenti deputatlari va 45 nodavlat taşkilot qoraladi; Ruanda tanqidni rad etib, 140 mingdan ortiq qoçqin qabul qilinganiga işora qiladi.

Venadagi kelişuv: YIdan taşqaridagi birinçi «qaytariş markazi»

Avstriya, Germaniya, Daniya, Niderlandiya va Gretsiya Ruanda bilan Yevropa Ittifoqidan taşqaridagi birinçi migratsiyani qaytariş markazini barpo etiş toğrisida siyosiy kelişuv tuzdi. Kelişuv duşanba kuni Venada rasmiylaştirildi. Reja böyiça muassasa bir vaqtda taxminan 100 kişini qabul qila oladi: u yerga köçirilgan migrantlarni mamlakat böylab erkin harakatlaniş va Ruanda jamiyatiga hamda mahalliy mehnat bozoriga integratsiyalaniş vazifasi kutmoqda.

Nima hali hal etilmagan va tanqidçilar qanday xavflarni aytmoqda

Yakuniy bitim hozirça muzokaralar bosqiçida, özi esa beşta iştirokçi davlatdan deportatsiyalar 2027-yildan erta bölmagan holda kutilmoqda. Şu bilan birga, reja Yevropa sudlarida sud da'volari bilan duç kelişi mumkin. Tanqid allaqaçon Yevropa Parlamenti içida ham öziga xos: köplab deputatlar siyosiy kelişuvni qoralab, Ruandada huquqbuzarliklar xavfini va migrantlarning ularning heç qanday aloqasi bölmagan mamlakatga tuşib qolişi ehtimolini körsatdi. «Ayniqsa xavotirli narsa şundaki, odamlarning taqdiri asosiy huquqlarning jiddiy buzilişlari böyiça hujjatlaştirilgan ayblovlarga ega mamlakatga topşirilmoqda», — dedi sotsialistlar va demokratlar fraksiyasidan bölgan italyan yevrodeputat Marko Tarkviniyo. Şvetsiyalik deputat Abir Al-Sahlani (Renew Europe) sxemaning öziga xos mantiqiga şubha bildirdi: «Agar biz Yevropada ularni öz mamlakatlariga qaytara olmasak, buni Ruanda qila oladi deb nimaga işonamiz?» Ispaniya boş vaziri Pedro Sançes intervyuda mamlakatlarni töğridan-töğri atamagan holda taşabbusga tegib ötdi: «Bunda na kelajak, na insoniylilik köraman». 45 nodavlat taşkilot ham qoralov bilan çiqib, qöşma bayonotda hamkorlikni migrantlarni yanada katta himoyasizlikka itaradigan «şafqatsiz çora» deb atadi.

Pretsedentlar va Kigalining javobi

Tanqidçilarning şubhalari Ruandaning şu kabi kelişuvlari tarixiga tayanadi. 2018-yilda Kigali Isroil bilan majburiy deportatsiya qilinadigan qoçqinlarni qabul qiliş töğrisidagi kelişuvdan voz keçdi; Buyuk Britaniya bilan boşpana sörovçilarini topşiriş bitimini Buyuk Britaniya Oliy sudi, boşqa omillar qatorida, Ruandadagi inson huquqlari vaziyati sababli ham qonunsiz deb topdi. 2025-yilda Kigali Donald Tramp ma'muriyati bilan kelişuv böyiça AQŞdan 250 migrantni qabul qilişga rozi böldi, biroq hozirgi kunga qadar ulardan faqat bir neçtasini köçirgan. Amnesty International hisoboti ma'lumotlariga köra, bu holatlarning barçasida Ruanda boşqa yurisdiksiyadan topşirilgan odamlar uçun adolatli protseduralar va yetarli himoyani kafolatlay olişini isbotlay olmadi. Ruanda tomoni bu ayblovlarni rad etmoqda. Içki işlar vaziri Vincent Biruta konferensiya davomidagi Euronews savoliga javoban şunday dedi: «Ruandada inson huquqlari hamma uçun, xususan, mamlakatimizni tanlagan migrantlar uçun ham ta'minlanadi». U Ruandaning integratsiya siyosatini qoçqinlarga işlaş imkonini bergani uçun «eng progressivlardan biri» deb atadi va mamlakat 140 mingdan ortiq qoçqin hamda boşpana sörovçisini qabul qilayotganini, 2017-yildan beri esa Liviya evakuatsiya qilinganlar uçun tranzit markazini saqlab kelayotganini qayd etdi. «Yana qaysi mamlakat bu qoçqinlar uçun yeçim taklif qildi? Faqat biz», — dedi Biruta.

Kontekst: Yevropa Parlamenti Kigali böyiça allaqaçon qat'iy pozitsiyani egallagan edi

Yevropa institutlarining Ruandaga munosabati boşqa bir nizoga ham boğliq: Yevropa Parlamenti ilgari YI va Ruanda örtasidagi tanqidiy xomaşyo böyiça özaro tuşuniş memorandumi töxtatib qöyilişini çaqirgan edi — Ruanda qurolli kuçlarining Demokratik Kongo Respublikasi şarqidagi hududlarni bosib olişi va taxminiy harbiy jinoyatlar tufayli. Şu tariqa, yangi migratsiya kelişuvi Bryussel va Kigali örtasida allaqaçon mavjud bölgan taranglik fonida paydo bölmoqda, uning taqdiri esa ham muzokaralarning yakunlanişiga, ham Yevropada mumkin bölgan sud tekşiruvlariga boğliq böladi.