Asosiy ma’lumotlar
- Yangi töqnaşuv boşlanganidan söng minglab eronliklar Turkiya çegarasidan ötmoqda, köpçilik qoçqin maqomi örniga yaşaş ruxsatnomasi olmoqda
- 2025-yilda Turkiyada rasmiy maʼlumotlarga köra deyarli 100 ming Eron fuqarosi yaşagan, ular orasida oliy maʼlumotli mutaxassislar köp
- Gilon universiteti tadqiqoti ijtimoiy istiqbolning çeklanganligi bilan talabalarning emigratsiyaga tayyorligi örtasidagi boğliqlikni aniqladi
Mahsa Amini vafotidan keyin ketişga qaror qilgan şifokor
Maʼlumotli yoş eronliklarning ketişi Eron jamiyatining eng keskin muammolaridan biriga aylanmoqda: bugungi kunda kimdir allaqaçon ketgan yoki heç bölmaganda emigratsiyani öylab körayotgan oila kamdan-kam uçraydi. Bunga Deutsçe Welle ketayotganlarning özlari bilan suhbatlarda töplagan hikoyalar guvohlik beradi.
Turkiya — tranzit nuqtasi sifatida
Suhbatdoşlardan biri — 30 yoş atrofidagi, anonimlik söragan şifokor — Eronni hali 2023-yilda, Jina Mahsa Aminining 2022-yilda politsiya qamoqxonasida vafot etişi va buning ortidan «Ayol, hayot, erkinlik» harakati namoyişlari boşlanganidan keyin tark etişga qaror qilganini aytdi. Uning sözlariga qaraganda, ketişni yakuniy jihatdan tezlaştirgan harbiy harakatlar böldi: avval 2025-yil yozidagi 12 kunlik uruş, uning tufayli Tehrondagi Germaniya elçixonasi yopilib, viza beriş töxtagan, söngra 2026-yil 28-fevralda AQŞ va Isroilning Eronga yangi zarbalari. Yoz boşidan beri u oilasi bilan Turkiyada ijaraga olingan xonadonda yaşaydi va Germaniyaga yölini davom ettiriş imkoniyatini kutmoqda — uning kasbiy malakasini tan oliş u yerda ikki yil vaqt oldi.
Ketayotgan minglablar va bosim ostidagi iqtisodiyot
Turkiya — eronliklar vizasiz 90 kungaça kirişi mumkin bölgan kam sonli mamlakatlardan biri, şu sababli u odatiy tranzit nuqtaga aylangan: köplarning rejasi — uçinçi mamlakatda olti oylab yaşab, mahalliy Germaniya elçixonasi orqali vizaga ariza topşiriş. Oxirgi töqnaşuv boşlanganidan beri çegara orqali minglab eronliklar ötdi; köpçilik qoçqinlik sörovi örniga yaşaş ruxsatnomasi oliş orqali mustahkalanmoqda. Rasmiy turk statistikasiga köra, 2025-yilda mamlakatda deyarli 100 ming Eron fuqarosi yaşagan, ular orasida oxir-oqibat Yevropa yoki Şimoliy Amerikada qolişga umid qilgan köplab olimlar va malakali mutaxassislar bor.
Faqat iqtisodiyot emas
Ketişning iqtisodiy foni aniq: sönggi oylarda Fors körfazidagi Eron portlariga qarşi amerika dengiz blokadasi neft eksportini, savdoni va davlat daromadlarini buzdi, bu ön yilliklar davomidagi sanksiyalarga qöşilib, biznesga, daromadlarga va iş örinlariga zarba berdi. Köplab odamlar uy-joy, oziq-ovqat, tibbiyot va taʼlim uçun tölovlarda qiyinçilik sezmoqda. Ammo Gilon universitetining 2025-yildagi tadqiqoti iş faqat pullik emasligini körsatdi: Eronida kelajagini özgartiriş imkoniyati kamroq his qilgan talabalar statistik jihatdan ahamiyatli darajada köproq emigratsiyani körib çiqqan. Siyosiy iştirokning çeklanganligi, ijtimoiy çeklovlar va ojizlik hissi ham yoşlarni ketişga undamoqda.
Kutiş va noaniqlik
Şifokorning aytişiça, Tehrondagi Germaniya elçixonasi bilan boğliq vaziyat sönggi oylarda yaxşilangan: Turkiyadagi hayotga katta mablağ sarflagan baʼzi turmuşga çiqmagan döstlari allaqaçon Eronga qaytib, u yerdan yangi viza arizalarini topşirgan. U esa eri bilan boşlanğiç rejaga sodiq qolişga va Turkiyada olti oylik yaşaş muddatini ötaşga qaror qilgan. «Oilasiz Germaniyaga bora olmayman va bormoqçi emasman. Ularga oilani birlaştiriş vizalarini oliş qança vaqt olişini bilmayman — va bu vaqt içida nima bölişi mumkinligini ham bilmayman. Yangi uruş istalgan payt boşlanişi mumkin», — dedi u. DW ning boşqa suhbatdoşlari — nemis universitetida örin allaqaçon olgan Mahsa va, ideali böyiça, stipendiya asosida ketiş maqsadida magistraturaga tayyorlanayotgan 23 yoşli muhandis Ali — ketişni «yaxşi kelajak orzusi» sözlari bilan tasvirlaydi.

