Asosiy ma’lumotlar

  • Özbek tilini aholining 91,3%i (35,65 mln) biladiman degan, etnik özbeklar 89,4%; rus tilini 2%, etnik ruslar 1,6%
  • Özbek tili barça 14 hududda ustun, biroq Qoraqalpogğistonda uni faqat 48,5% aholi körsatgan
  • Rus tilini körsatganlarning 73,8%i Toşkent va Toşkent viloyatida yaşaydi; yakuniy ma'lumotlar 2027-yil 1-iyulgaça va'da qilingan

Aholini röyxatga oliş nimani körsatdi

Milliy statistika qömitasi 2026-yil 15-yanvardan 28-fevralgaça ötkazilgan aholini röyxatga olişning dastlabki yakunlarini elön qildi (kritik sana 15-yanvar edi). Bu sanaga köra mamlakatda 39,05 mln kişi yaşagan. Şu jadvallar asosida «Gazeta» naşri aholining milliy va til tarkibi böyiça tahlil tayyorladi hududlar kesimida.

Til va millat ikki yönalişda farq qiladi

Özini özbek deb 34,9 mln kişi (89,4%) atagan, özbek tilini biladiman deb esa 35,65 mln kişi (91,3%) körsatgan — bu 753,4 ming kişiga köp. Rus tili böyiça ham şunga öxşaş manzara: etnik ruslar 606,5 ming (1,6%), rus tilini körsatganlar esa 787,5 ming kişi (2%) — 181 ming kişiga köp. Qoraqalpoqlarda ham farq til foydasiga: tilni körsatganlar 910,5 ming, etnik qoraqalpoqlar esa 841,4 ming.

Farq teskari bölgan joylar

Tojik, qozoq, qirğiz va turkman tillari böyiça tilni körsatganlar soni etnik guruh sonidan kam. Tojiklar 1,28 mln, tojik tilini körsatganlar 851,3 ming — farq 425,6 ming. Qozoqlar 707,3 ming, tilni körsatganlar 561,3 ming; qirğizlar 219,1 ming, körsatganlar 79,6 ming; turkmanlar 194,8 ming, körsatganlar 114,3 ming. «Gazeta» qayd etişiça, elön qilingan jadvallar har bir millat vakillari aynan qaysi tillarni körsatganini aniqlaş imkonini bermaydi: statistikada tillarning millatlar böyiça taqsimoti keltirilmagan.

Hududiy manzara

Özbek tili barça 14 hududda ustun, biroq katta farq bilan: Xorazmda uni aholining 99%i, Andijonda 98,6%i, Buxoro viloyatida 97,7%i körsatgan. Özbek tilini aholining yarmidan kamroqi körsatgan yagona hudud — Qoraqalpogğiston (48,5%): u yerda 39,3% qoraqalpoq, 7,8% qozoq, 3,8% turkman tilini atagan. Boşqa tillar uluşi böyiça undan keyin Toşkent viloyati (83,8% özbek tilini körsatgan) va Toşkent (84,7%) keladi.

Rus va qoraqalpoq tillari: geografiya

Rus tili poytaxt hududiga töplangan: Toşkentda uni 394,1 ming kişi (şahar aholisining 12,2%i), Toşkent viloyatida 187,4 ming kişi (5%) körsatgan. Jami bu 581,5 ming, ya'ni mamlakatda rus tilini körsatganlarning 73,8%i. Naşrning muhim izohi: jadvalda har bir kişida faqat bitta til hisobga olingani uçun 787,5 ming — rus tilini biladiganlarning hammasi emas, balki uni asosiy til deb körsatganlargina. Qoraqalpoq tili esa, aksinça, deyarli butunlay Qoraqalpogğistonga töplangan: körsatganlarning 910,5 mingdan 844 mingi (92,7%) şu yerda yaşaydi. Qozoq tili boşqaça taqsimlangan: körsatganlarning deyarli yarmi (277,2 ming) Toşkent viloyatida, yana 167,2 mingi Qoraqalpogğistonda yaşaydi.

Ma'lumotlar nimani körsatmaydi va keyin nima bö'ladi

Elön qilingan jadvallar geografik manzarani beradi, biroq bir qança savolga javob bermaydi: odamlar oilada qaysi tilda gaplaşadi, neça kişi bir vaqtda ikki yoki üç tilni biladi, til manzarasi yöş guruhlari va şahar-qişloq örtasida qanday farq qiladi. Hozirça natijalar dastlabki; qayta işlangan va tekşirilgan yakuniy ma'lumotlarni Statistika qömitasi keçiktirmasdan 2027-yil 1-iyulgaça elön qilişni rejalaştirmoqda.