Asosiy ma’lumotlar
- KDRdagi Ebola tarqalişi 2026-yil maydan beri davom etmoqda, 5400 dan ortiq odam vafot etdi, taxminan 11 000 kişi zararlangan
- MSF: köpgina holatlar «kutilmagan», maʼlum epidemiologik aloqasiz, bu aloqalarni kuzatiş muvaffaqiyatsizligidan dalolat beradi
- Africa CDC maʼlumotlariga köra, taşkilotlarga ötkazilgan 962 mln dollardan taxminan 700 mln dollari hisobga olinmagan qolgan
Tarqalişi davom etmoqda, olti oylik kuraşga qaramay
Kongo Demokratik Respublikasidagi Ebola tarqalişi rasman eʼlon qilinganidan olti oy ötgaç ham nazorat ostida emas, deb bildirdi mamlakatda taşkilot faoliyatida qatnaşgan «Şifokorlar çegarasiz» (MSF) favqulodda dasturlar koordinatori Anna Xalford. JSST tarqalişni rasman 15-mayda eʼlon qilgan, garçi kasallik yil boşidan tarqalgan deb hisoblanadi va may oyida vaziyat jamoat salomatligi sohasidagi favqulodda holat deb tan ölingan edi.
Reaksiya işlamayotganining belgilari
Xalford muvaffaqiyatsizlikning ikki asosiy körsatkiçini atadi. Birinçidan, davolaş markazlaridagi bemorlarning köpçiligi boşqa kasallanganlar bilan maʼlum epidemiologik aloqaga ega bölmagan «kutilmagan holatlar»: «Köpgina holatlar heç qayerdan paydo bölişi kerak emas». Ikkinçidan, ölimlarning köpçiligi jamoalarda, davolaş markazlarida emas sodir bölib, har bunday holat keyingi tarqaliş uçun imkoniyat yaratadi. Uning sözlariga köra, epidemiya holatlar soni böyiça «matematik jihatdan nazoratdan çiqqani yöq», lekin sekinlaşayotgani emas, sekin kengayib bormoqda.
Moliyalaştirişdagi uzilişlar va asosiy resurslar yetişmasligi
MSF xalqaro prezidenti Javid Abdelmoneim xodimlar reaksiyadagi uzilişlar oldida «köpinça ovozsiz qolayotganini» aytib, nazorat, kadrlar taʼminoti va operatsion qöllab-quvvatlaşda şoşilinç yaxşilanişlar zarurligini taʼkidladi. Africa Centres for Disease Control and Preventionʼning ilgari eʼlon qilingan maʼlumotlariga köra, Ebola bilan kuraşayotgan taşkilotlarga ötkazilgan 962 mln dollardan taxminan 700 mln dollari hisobga olinmagan qolgan. Şu bilan birga, MSF maʼlumotlariga köra, tarqaliş çegaralaridagi tibbiy xodimlar «eng oddiy jihoz»siz — «şadvalpanlarda» işlaydi, mobil kuzatuv guruhlarida mototsikl bor, yoqilği esa yöq, köpgina xodimlar, jumladan maʼrifat xodimlari maoş olmagan. Xalford taʼkidlagan: «Masala pul yetişmasligida emas. Kerak — zarur yönalişlarda yönaltiriladigan barqaror va uzluksiz resurslar».
Qamrov va murakkablaştiruvçi omillar
Bundibugyo virusi keltirib çiqargan tarqaliş dastlab Şimoliy Kivu va Ituri provinsiyalariga tegişli böldi, ammo endi sakkiz provinsiyani qamrab oldi, beştasi hali ham faol, bu qişloqdan şahar hududlarigaça har xil yondaşuvlarni talab qiladi. Mintaqadagi qarama-qarşilik kuraşni qiyinlaşdiradi, garçi Xalford bahosiga köra, bu köpgina qiyinçiliklardan faqat bittasi. Taxminan 11 000 zararlangan bilan hozirgi tarqaliş qamrovi böyiça faqat 2014–2016-yillardagi Ğarbiy Afrika epidemiyasidan, unda 28 600 holat qayd etilgan edi, keyinda qolmoqda. Oktabr oxiriga kelib MSF KDRda özining deyarli 1500 xodimini jalb qildi, ulardan sakkizdan ortiği kongoliklar, şuningdek, mamlakat söğliqni saqlaş vazirligining 1400 dan ortiq xodimini moliyalaştirmoqda.
Jahon uçun xavflar va qayd etilgan yutuqlar
Zararlangan hududlardagi vaziyat oğirligiga qaramay, Ebola butun jahon uçun past xavf deb hisoblanadi: kasallik yuqori yuqumli emas va havoda tarqalmaydi. BAA salomatlik mutaxassisi Ali Alessandro Ayaç xavotirlarni «mamlakatlar çegaralarda har qanday tarqalişning oldini oliş uçun erta aniqlaşni davom ettirayotgan ekan», JSSTning past xavf bahosiga tayanib, örtaça deb hisoblaydi. Şu bilan birga, MSF yutuqlarni ham qayd etmoqda — axborot almaşişining yaxşilanişi, diagnostika quvvatlarining joylaştirilişi va jamoalar bilan işlaş, — lekin avvalo epidemiologik nazoratni yaxşilaş zarurligini taʼkidlaydi. «Bu nazorat ostida deb işonç bilan aytişimizdan oldin baʼzi asosiy elementlarda jiddiy yaxşilanişlar hali ham kerak», — dedi Xalford. Alohida, Pandemiyaga tayyorgarlik böyiça Mustaqil panelning sönggi hisoboti Covid-19 saboqlarini özlaştirmaslik, jumladan, tufayli jahon yangi global salomatlik favqulodda holatiga duç keliş xavfini ogohlantirdi.
