Asosiy ma’lumotlar
- Iran KVRi Riffa aviabazasidagi AQŞ havo mudofaasi radariga olti dron bilan zarba berilganini ma'lum qildi; Bahrayn armiyasi hujumlar töxtatilganini xabar qildi
- Bu Iran e'lon qilgan bir hafta içidagi Bahraynga ikkinçi zarba; ilgari CENTCOM ikki dron töxtatilganini xabar qilgan edi
- KSORG hujumni «aniq qarşi çiqiş» deb atadi, Qatar esa «xavfli eskalatsiya» deb baholadi; Hormuz böğozida kemaçilik çeklangan holatda qolmoqda
Bahraynga hujum va uning natijasi böyiça qarama-qarşi baholar
Yakşanba ertalab, soat 5 dan oldin, Bahraynda bir neça oydan beri birinçi marta «xavfsiz joy» topişga çaqiruvçi favqulodda ogohlantirişlar işga tuşdi. Bahrayn armiyasi «bir neçta Iran havo hujumini» töxtatilganini va dronlar maqsadlarga yetib borişidan oldin yöq qilinganini xabar qildi. Islomiy inqilob qöriqçilari korpusi (KVR) javobgarlikni öz zimmasiga oldi: uning aerokosmik kuçlari, e'lon qilinişiça, Riffa aviabazasidagi AQŞ havo mudofaasi radariga olti dron uçirgan va «aniq hamda muvaffaqiyatli zarba» erişilganini bildirgan. Şu tariqa tomonlar zarba natijasiga qarama-qarşi baho berdi va mavjud xabarlar heç birining mustaqil tasdiğini öz içiga olmaydi.
Bir hafta içida ikkinçi zarba va mintaqaviy munosabat
Bu Iran Bahraynga hujum haqida xabar bergan bir hafta içidagi ikkinçi holat: juma kuni KVR amerika erta ogohlantiriş radarining yöq qilinganini ma'lum qilgan edi, biroq AQŞ Markaziy qömondonligi (CENTCOM) öşa paytda Iran uçirgan ikki dron töxtatilganini bildirgan edi. Zarbalar Fors körfazi mintaqasiga qilingan hujumlardagi tinçlikni buzdi. Fors körfazi Arab Davlatlari Hamkorlik Kengaşi raisi Jasem al-Budayvi hujumni mintaqaviy tinçlik sa'y-harakatlariga «aniq qarşi çiqiş» va Iranning «hujumlarni takrorlaşdagi qat'iyati» tufayli «töğridan-töğri tahdid» deb atadi. AQŞ va Iran örtasidagi asosiy vositaçilardan biri bölgan Qatar zarbalarni Yaqin Şarqdagi barqarorlikni tiklaş böyiça «siyosiy va diplomatiik sa'y-harakatlarga zarba berişi» mumkin bölgan «xavfli eskalatsiya» deb baholadi.
Kontekst: muzokaralar bandligi va Hormuz böğozi
Qarama-qarşilik fevralda AQŞ va Isroil zarbalari bilan boşlangan edi; uni tugatişga qaratilgan diplomatiik sa'y-harakatlar hozirça yutuq bermadi. Seşanba kuni Iran taşqi işlar vaziri Abbas Araqçi Ummon hamkasbi bilan muzokaralar uçun Masqatga taşrif buyurişi kerak. AQŞ va Isroilning kuzgi saylovlardan keyin Iranga yirik yangi hujum qilişi haqidagi kutişlar hozirça oqlanmadi, biroq AQŞ prezidenti Donald Trump ötgan hafta Iran bilan bitim şart emasligi haqidagi bayonoti bilan bozorlarni bezovta qilgan edi. Noaniq muzokaralar natijasida Hormuz böğozidan ötiş kuçli çeklangan holatda qoldi. KVR dengiz kuçlari yakşanba kuni böğozda dengiz minasiga uçraganidan keyin bitta neft tankeri çökkanini, ikkinçisi şikastlanganini ma'lum qildi; ularning aytişiça, tankerlar kuzatuv tizimlari öçirilgandan söng «katta portlaş»ga duç kelgan. Bu bayonotlarning mustaqil tekşiruvi yöq. Körfaz birjalarining aksariyati yakşanba kuni pasayiş bilan yopildi: Saudiya Arabistoni indeksi 0,7 foizga, Qatar indeksi 1,8 foizga kamaydi.
Körfazning harbiylaşuvi va Yamandagi voqealar
Uruşning boşlanğiç bosqiçida Iran mintaqadagi AQŞ ittifoqçilari, jumladan BAA, Bahrayn, Saudiya Arabistoni, Qatar va Quvaytga minglab dron va raketa uçirgan edi; misli körilmagan hujumlar Körfaz davlatlarini yanada yaqin harbiy hamkorlikka undadi — ötgan hafta KSORG mudofaa vazirlari Quvaytda yangi birlaşgan qömondonlik markazini tasdiqladi. Iran parlamenti spikeri Mohammad Baqer Ghalibaf yakşanba kuni AQŞ Iranning «mantiqiy şartlarini» qabul qilsa, qarama-qarşilikni tugatiş yöli oçiq ekanini ma'lum qildi, Tehranning «na uruş, na tinçlik» holatida qolmasligini qöşib aytdi va agar Vaşington zarbalarni qayta boşlasa, uning qurolli kuçlari «jang geografiyasini belgilaydi», deb ogohlantirdi. Mintaqaviy taranglik Yamandagi voqealar bilan kuçaydi: Saudiya havo mudofaasi Makka mintaqasi ustida ikki houthi dronini yöq qildi, Yamanning xalqaro miqyosda tan olingan hukumatiga sodiq kuçlar Bab al-Mandab böğozi hududidan «poytaxt Aden va qöşni viloyatlar xavfsizligining ustuvorligi» uçun çiqib ketişini e'lon qildi. Bu çiqiş houthilarning Hormuz böğozi çeklangan paytda neft eksportining muqobil yöli sifatida foydalanilgan dengiz koridoridagi nazoratini kuçaytirişi mumkin.
