Özbekistonning 2025-yilgi YaIMI qayta hisoblandi: ösiş 147 mlrd dollardan 169 mlrd dollargaça

2025-yilgi YaIM qayta hisoblangandan keyin 15 foizga ösdi

Özbekiston Respublikasi Statistika qömitasi 2017–2025-yillar böyiça YaIMning yillik va çoraklik körsatkiçlarini qayta hisoblab çiqdi. Natijalar haqida 13-noyabr kuni qömita matbuot anjumanida e’lon qilindi, buni Spot.uz va Gazeta.uz xabar qildi. 2025-yilga oid YaIM hajmi joriy narxlarda 1849,7 trln sömdan 2126,8 trln sömgaça oşdi — 277,1 trln sömga (22 mlrd dollar), ya’ni 15 foizga. Dollar hisobida körsatkiç 147 mlrd dollardan 169 mlrd dollargaça ösdi.

Ösiş qanday hosil böldi

Ösişning yarmidan köp qismi — 160,3 trln söm (57,9 foiz) — korxonalar va taşkilotlarning statistik hisobotlarini yangilaş hisobiga qöşildi. Qişloq xöjaligi röyxati 80,4 trln söm (29 foiz), bu yilning yanvar–fevral oylarida ötkazilgan aholi röyxati esa 36,4 trln söm (13,1 foiz) qöşdi. Tarmoqlar böyiça eng katta hissa xizmat körsatiş sohasiga töğri keldi: bu yerda qöşilgan qiymat 138 trln sömga (umumiy farqning 49,8 foizi), sanoatda 52,9 trln, qişloq, örmon va baliq xöjaligida 44,6 trln, qurilişda esa 41,6 trln sömga oşdi.

Yangi ösiş emas, baholarni aniqlaştiriş

Statistika qömitasi ta’kidlaganidek, nominal YaIMning 15 foizga qayta baholanişi iqtisodiyotning real ösişi ham şunçalik ösganini anglatmaydi. Yangi hisob-kitoblarga köra, 2025-yildagi real ösiş avvalgi 7,7 foiz örniga 7,8 foizni taşkil etdi. Qömita rais örinbosari Zohidjon Ziyeov, Gazeta.uz xabariga köra, tuşuntirib ötdiki, özgarişlar hisob-kitoblarni aniqlaştiriş natijasida kiritilgan bölib, ularni yangi ösiş sifatida emas, iqtisodiy faoliyatni töliqroq va aniqroq hisobga oliş deb qaraş kerak. Hisob-kitoblar BMT Milliy hisoblar tizimi standartlari böyiça, xalqaro ekspertlarning tavsiyalari hisobga olingan holda olib borildi; Gazeta.uz aniqlaştirişiça, ular orasida XVF ekspertlari ham bölgan.

Körsatkiçlarda yana nimalar özgardi

Aholi jon boşiga nominal YaIM 48,8 mln sömdan (3881 dollar) 55 mln sömgaça (4373 dollar) oşdi; hisobda qayta körib çiqilgan örtaça yillik aholi soni ham — 37,9 mln örniga 38,7 mln kişi — hisobga olindi. Gazeta.uz ma’lumotiga köra, qayta körib çiqiş töqqiz yilning barçasiga tegişli: eng katta nisbiy tuzatiş 2017-yilga töğri keldi (+15,7 foiz, 369,6 trlndan 427,6 trln sömgaça), 2024-yil uçun körsatkiç 1535,4 trlndan 1754,7 trln sömgaça oşdi (+14,3 foiz). Real ösiş sur’atlari ozgina özgargan — eng köp 2022-yil uçun, 6,1 foizdan 6,4 foizgaça. Çoraklik ma’lumotlar birinçi marta alohida e’lon qilindi: 2025-yilda YaIM I çorakda 399,7 trln, II çorakda 534,9 trln, III çorakda 560,3 trln va IV çorakda 631,9 trln sömni taşkil etdi.

Turar joy, savdo va hududlar

Gazeta.uz ösişning kelib çiqişini tuşuntiruvçi tafsilotlarni keltiradi. Aholi röyxati ilgari hisobga olinmagan taxminan 298 mln kvadrat metr turar joy foydalanişini aniqladi: uy-joy fondi 734 mln kv.m dan 1,032 mlrd kv.m gaça (+41 foiz), aholi jon boşiga töğri keladigan maydon esa 19,4 kv.m dan 26,7 kv.m gaça oşdi. Bu milliy hisoblardagi ikki körsatkiçga aks etdi: xöjaliklarning öz ehtiyojlari uçun quriliş qiymati (60,5 trlndan 80,7 trln sömgaça) va uy-joy ijarasi böyiça şartli hisoblangan xizmatlar (83,9 trlndan 112,5 trln sömgaça) — bu statistik hisob-kitob bölib, amaldagi tölovlar yoki yangi soliq emas. Savdoda xizmatlar hajmi 1-yanvar 2026-yildan amal qiladigan takomillaştirilgan hisobot şakllari tufayli birdan 56,8 foizga — 165,9 trlndan 260,1 trln sömgaça qayta körib çiqildi: endi marja tuşum, qayta sotiladigan tovarlar qiymati va ombor zaxiralaridagi özgariş asosida hisoblanadi. Qöşimça ravişda xorijiy kompaniyalarning doimiy vakolatxonalari va işlab çiqariş filiallari mahsuloti hamda xizmatlaridan 36,5 trln söm hisobga olindi. Hududlar böyiça yalpi hududiy mahsulotni qayta körib çiqiş Navoiy viloyatida 7,6 foizdan Samarqand viloyatida 22,4 foizgaça böldi.

Yangi qayta hisoblaşlar böladimi

Komitet Toşkentda ötkazilayotgan köçmas mulkni bozor qiymati böyiça ommaviy baholaşdan keyin qayta körib çiqişlar bölişi mumkinligini istisno qilmadi: milliy hisoblar boşqarmasi boşliği Umarjon Obidov bunday maʼlumotlar şartli hisoblangan uy-joy xizmatlariga taʼsir qilişi mumkinligini tasdiqladi, biroq buning uçun har bir viloyat böyiça töliq maʼlumotlar kerak böladi. Yaqinda ötkaziladigan biznes hisobiga qarama-qarşi YaIMni qayta hisoblaş haqida komitetda hozirça gapiriş erta — qaror aniqlangan farqlar miqyosiga boğliq böladi va özgarişlar sezilarli bölsa, Jahon banki va XVF bilan maslahatlaşuvlarni talab qiladi. Statistika qömitasi maʼlumotlariga köra, joriy yilning yanvar–sentabr oylarida Özbekiston YaIM 1,75 kvadrillion sömni taşkil etdi; qayta baholaşgaça ötgan yilning şu davriga nisbatan ösiş 8% edi.