Özbekistonda «regulyator sandbox»ida çet el qimmatli qoğozlarining muomalasi tartibi tasdiqlandi

Çet el qoğozlarining muomalasi tartibi tasdiqlandi

Milliy istiqbolli loyihalar agentligi kapital bozorida maxsus huquqiy rejim — «regulyator sandbox»i doirasida çet el qimmatli qoğozlarining muomalasi tartibi töğrisidagi nizomni tasdiqladi. Hujjat 11-noyabrda Adliya vazirligida röyxatga olingan va Lex.uz saytida mavjud— deb xabar berdi Spot.uz. Gazeta.uz ma’lumotlariga köra, nizom 12-noyabrda kuçga kirgan.

Qanday aktivlar va qayerda savdo qiliş mumkin

Qoidalar çet elda çiqarilgan va Qimmatli qoğozlar markaziy depozitariysi hisobga olgan aktivlar, şuningdek, ular asosidagi moliyaviy vositalarning muomalasini qamrab oladi. Bularga çet el fond indekslaridagi aktsiyalar, xorijiy kompaniyalar va xorijiy davlatlar obligatsiyalari, ETFlar, indeks fondlari qoğozlari va xorijiy kompaniyalarning depozitariy yozuvlari kiradi.

Savdo qilişning ikki usuli

Bitimlarni bajarişning ikki usuli nazarda tutilgan. Birinçisi — «Toşkent» fond birjasi yoki Özbekiston içidagi investitsiya vositaçisining onlayn platformasi orqali: bu holda Markaziy depozitariy uning xorijdagi hisobida joylaşgan çet el qoğozlari bilan ta’minlangan vositalarni muomalaga çiqaradi. Bunday vositalar soni asosiy aktivlar hajmidan oşmasligi kerak, depozitariy esa ularning sonini ta’minot bilan muntazam soliştiriş va nomuvofiqlik yuzaga kelganda yangi bitimlarni töxtatib turiş majburiyatini oladi. Ikkinçi usul — mahalliy vositaçining platformasi orqali xorijiy maydonçalardagi savdolarga töğridan-töğri kiriş; bu vositaçilik bitimlarni bajariş va qoğozlar hisobini yuritişni ta’minlaydigan xorijiy investitsiya vositaçisi bilan hamkorlik qilişi şart.

Operatsiyalarga kim ruxsat etiladi

Çet el qoğozlari bilan operatsiyalarga faqat malakali investor maqomiga ega jismoniy va yuridik şaxslar ruxsat etiladi. Gazeta.uz ma’lumotlariga köra, jismoniy şaxslar uçun bir qator şartlardan kamida bittasini bajariş yetarli: pul, qimmatli qoğozlar yoki boşqa moliyaviy vositalarda kamida 5000 dollar bölişi; oxirgi 12 oy içida bitimlar tajribasi; qimmatli qoğozlar bozori mutaxassisi malakaviy sertifikati; CFA, CIIA, FRM kabi xalqaro sertifikatlar; sohaviy oliy ma’lumot yoki qimmatli qoğozlar bilan operatsiyalar yoki risklarni boşqariş bilan boğliq lavozimlarda kamida ikki yillik iş tajribasi. Mezonlarga muvofiqlikni investitsiya vositaçisi tekşiradi, maqom olişdan oldin jismoniy şaxs bozorni va risklarni biliş böyiça testni masofadan ötişi kerak; tajriba, ma’lumot yoki malakasi böyiça mezonlarga javob beruvçilarni testdan ozod qiliş mumkin. Moliyaviy taşkilotlar — banklar, suğurta kompaniyalari, investitsiya fondlari va bozorning professional iştirokçilari — malakali investorlar deb e’tirof etiladi, boşqa yuridik şaxslar esa sof aktivlar, xodimlar malakasi va bitimlar tajribasi böyiça talablarga javob berişi lozim.

Reyestr va çeklovlar

Muomalaga faqat NAPP ma’qullaganidan keyin maxsus reyestrga kiritilgan qoğozlar çiqarilişi mumkin; reyestr agentlik saytida e’lon qilinadi. Kiritiş uçun qoğoz va uning emitenti e’tirof etilgan xorijiy yurisdiktsiyada röyxatga olingan bölişi, qoğoz esa röyxatga olingan qoğozlarning umumiy kapitallaşuvi kamida 1 trillion dollar bölgan maydonçada muomalada bölişi talab etiladi (bu maydonça kapitallaşuvi, alohida kompaniya kapitallaşuvi emas). Agentlikka arizani taşabbuskor — vositaçi, bank yoki xorijiy nominal egasi topşiradi; NAPP qarorni 10 iş kuni içida qabul qilişi kerak, ruxsat etiladigan qoğozlar hajmi esa Markaziy bank bilan kelişiladi.

Hisob-kitoblar va tölovlar

Çet el qoğozlarını qarz mablağları hisobiga sotib oliş taqiqlangan. Yuridik şaxslar ularni sotib oliş uçun konvertatsiyadan foydalana olmaydi, biroq tovar va xizmatlar eksportidan olingan valyuta tuşumlarını sarflaşi mumkin. Vositaçilar agent-bankda TSJ alohida valyuta hisobvaraqlarini oçadi va xaridorlar mablağları alohida hisobga olinadi; jismoniy şaxslar ularni agent-bank bölimlarında naqd valyuta bilan yoki öz hisobvaraqlaridan ötkazma yöli bilan töldirişi mumkin, şu bilan birga vositaçilarga naqd pulni öz kassaları yoki notariuslar orqali qabul qiliş taqiqlangan. Agent-bank mablağlar harakati böyiça Markaziy bank va NAPP oldida hisobot berişi hamda transçegaraviy operatsiyalarni FERUz tizimida keçiktirmay bitta iş kuni içida röyxatdan ötkazişi şart. Gazeta.uz ma'lumotiga köra, mahalliy broker va xorijiy vositaçi örtasidagi ötkazmalar taşqi savdo operatsiyaları sifatida tasniflanmaydi, şuning uçun şartnomalarni «E-kontrakt» tizimida röyxatdan ötkaziş talab qilinmaydi. Daromadlar (dividendlar, foizlar) agent-bankdaki şaxsiy valyuta hisobvaraqları orqali tölanadi, ularni TSJ mobil ilovası orqali başqariş mumkin; platforma mablağlarni çiqarib olişni kuniga kamida bir marta ta'minlaşi şart, broker topşiriğini bajariş muddati esa üç bank kunidan oşmasligi kerak — hisobvaraq sanksiyalar tufayli muzlatilişi, mijoz harakatlari yoki xorijiy regulyatorlar va sudlar qarorlari holatlari uçun qöşimça şartlar bilan. Bunday daromadlar uçun alohida soliq imtiyozları nizomda nazarda tutilmagan.