Asosiy ma’lumotlar

  • «Ayol kuraşişdan töxtamaydi» memuarlari Evin qamalida yozilgan va qismlarga bölib taşqariga çiqarilgan
  • Mohammadiga jami 44 yildan ortiq ozodlikdan mahrum qiliş va 154 marta qamçi bilan uriş jazosi berilgan
  • Fevralda sud unga qöşimça hukmlar va çiqiş taqiqini eʼlon qildi; 2025-yil dekabrda uni yana qamalga oldi

Qamalda yozilgan va qismlarga bölib taşqariga çiqarilgan kitob

Narges Mohammadi — eronlik inson huquqlari himoyaçisi, 2023-yil Nobel tinçlik mukofoti laureati — memuarlarining çiqarilişi 15-noyabrga, PEN International mahbus va tafakkur kuni nişonlanadigan sanaga muvofiqlaştirilgan. «Ayol kuraşişdan töxtamaydi. Eronda erkinlik, demokratiya va inson huquqlari uçun kuraşim» nomli kitob yaqinda nemis tilida naşr etildi; inglizça tarjimasi 2027-yil sentyabrda çiqişi kutilmoqda.

Avtobiografiya qanday yaratildi

Mohammadi kitobni Evin qamalida yozdi. Germaniyadagi Narges Mohammadi jamğarmasi vakili Mariam Klaren — uning onasi, inson huquqlari himoyaçisi Nahid Tağavi, Mohammadining hujayrasida ikki yarim yil bölgan — aytişiça, u uzluksiz yozgan. 2020-yilda Mohammadini majburiy ravişda boşqa qamalga köçirdilar, barça hujjatlari yöqoldi va u yana boşidan boşlaşga majbur böldi. Qayta yozilgan matnni qamaldan qismlarga bölib, öz xavfsizligini xavf ostiga qöygan hamqamalovçilar va taşrif buyuruvçilar taşqariga çiqarişdi.

Inson huquqlari himoyasiga yöl

Mohammadi 1972-yil 21-aprelda Zanjon şahrida tuğilgan. Siyosiy faollikka 1990-yillarda Qazvin universitetining fizika fakultetida kirişdi: aralaş jinsli alpinistlar guruhlarini taşkil etdi — öşa davr uçun bahsli taşabbus — va mustaqil talabalar taşkilotini yaratişda qatnaşdi, buning uçun taʼqib va qamovlarga duç keldi. 1996-yildan boşlab u talabalar va ayollar harakatlari haqida yozdi, keyinçalik 2003-yil Nobel mukofoti laureati Şirin Ebadi asos solgan Inson huquqlari himoyaçilari markazida işladi, erkin saylovlar, tinçlik va ölim jazosini — jumladan, voyaga yetmaganlarga nisbatan — bekor qiliş mavzulari bilan şuğullandi. 1998-yilda siyosiy faol Toğ'i Rahmoniyga turmuşga çiqdi; ularning egizaklari Ali va Kiana 2006-yilda tuğilgan va Fransiyada surgunda yaşaydi.

Qamovlar, bosim va Nobel mukofoti

Inson huquqlari faoliyati bilan boğliq birinçi yirik qamol muddatini Mohammadi 2011-yilda oldi. Jami unga 44 yildan ortiq ozodlikdan mahrum qiliş va 154 marta qamçi bilan uriş jazosi tayinlangan. Memuarlarda u kiçkintoy bolalar köz öngida qamalga olişni, ularga qönğiroq qiliş huquqisiz ötgan oylarni, şuningdek qiynoqlarni — uzluksiz söroqlar, kaltaklaşlar va tibbiy yordamdan buyon qilişni tasvirlaydi. Uning faoliyatidagi alohida mavzu — yakka hujayrada saqlaşning psixologik oqibatlari bölib, unga «Oq qiynoq» loyihasi bağişlangan. 2023-yil oktyabrda unga «Eronda ayollarga nisbatan zulmga qarşi kuraş va hamma uçun inson huquqlari hamda erkinlikni rağbatlantirgani uçun» Nobel tinçlik mukofoti berildi; mukofotni uning bolalari oldi, çunki u Evin qamalida qoldi.

Hozir nima bölyapti

Klaren aytişiça, Nobel mukofotidan söng hokimiyat Mohammadiga qarşi yangi işlar qözğatişni, taşqi dunyo bilan aloqasini çeklaşni va ölim tahdidlarini ham öz içiga olgan tuhmat kampaniyasini davom ettirdi; jamğarma buning uçun Eronning kiberyadroviy kuçlari — Rossiyadan keyingi ikkinçi eng katta kuç — jalb etilganini taʼkidlaydi. 2024-yil oxirida operatsiyadan söng Mohammadi tibbiy körsatmalar böyiça vaqtinçalik ozodlik oldi, biroq 2025-yil dekabrda uni şafqatsizlarça yana qamalga oldi — şubhali holatlarda vafot etgan yurist va inson huquqlari himoyaçisi Xusrav Alikordiga bağişlangan xotira marosimida. Qamalda uni uzoq vaqt yakka hujayrada saqlaşdi; jamoatçilik kampaniyasidan söng unga tibbiy sabablarga köra deb ataluvçi qamovni uziş taqdim etildi, biroq Klaren taʼkidlaganidek, «bu uning erkin bölganini anglatmaydi». Fevralda Eron sudi unga qöşimça qamol hukmlari va çiqiş taqiqini eʼlon qildi. Mohammadi qamolga qaytiş doimiy qörquvida yaşaydi va bunga qaramay, inson huquqlari faoliyatini davom ettirmoqda.