Jensen Huang 33 yildan söng Nvidia rahbari lavozimini tark etdi: josuslik skandali, vaqtinçalik vorisa va AI bozori taqdiri

33 yildan söng istefo

12-noyabr kuni Nvidia Jensen Huang böş direktor, prezident va direktorlar kengaşi a’zosi lavozimlaridan ketayotganini e’lon qildi — u bu lavozimlarda kompaniya taşkil etilganidan buyon 33 yil işlagan edi. Vaqtinça rahbarlikka vitse-prezident va moliya direktori Colette Kress tayinlandi, u avvalgi lavozimini ham saqlab qoladi. Direktorlar kengaşining birinçi raisi Harvey Jones böldi. Kompaniya yangi böş direktor izlamoqda va nomzodlarni ham Nvidia içidan, ham taşqaridan körib çiqmoqda. Istefoning sabablari haqida kompaniyaning rasmiy xabarida heç narsa aytilmagan. Bularning barçasini Spot.uz batafsil tahlil qildi.

Ketişdan oldin nima bölgan edi

İnqiroz Huangning bir xil familiyali Alice Huang — 2023-yil martidan buyon Janubi-Şarqiy Osiyodagi Nvidia çiplarining eng yirik xaridori bölgan singapur bulutli xizmatlar provayderi Megaspeedning nazorat paketi egasi bölgan xitoylik tadbirkor ayol bilan nikohsiz munosabatlari haqidagi xabarlar bilan başlandi. 29-oktabrda The New York Times amerikalik maxsus xizmatlar uni Xitoy razvedkasi agenti deb hisoblaşini xabar qildi; Financial Times ma’lumotlariga köra, u Nvidia rahbari bilan sevgi munosabatlarini saqlab kelgan va Pekin manfaatlari yölida ma’lumot töplagan bölişi mumkin edi. Keyinçalik gazeta aniqlaştirdi: taxminiy jalb qilinişi haqidagi ma’lumotlar 2026-yil bahorida amerikalik amaldorlar orasida tarqatilgan memorandumda mavjud bölgan; operatsiyaning maqsadi, aytilşiça, Huang va amerikalik AI-çiplar haqidagi ma’lumotlarni oliş va, ehtimol, eng ilğor çiplarni hozirda taqiqlangan Xitoyga yetkaziş masalasida Nvidiaga ta’sir ötkaziş bölgan (quvvati pastroq H200 çiplari litsenziya asosida, daromadning 25 foizini AQŞ hukumatiga tölaş şarti bilan sotilmoqda).

Reaksiya va tergov

8-noyabr kuni Huang xodimlarga iqrornoma xat yubordi: «Men xotinimga xiyonat qildim. Harakatlarim unga va farzandlarimga azob keltirdi. Harakatlarimning heç bir oqlovi yöq». Öşa kuni Nvidia taşqi yuristlar jalb etilgan holda mustaqil tergov başlanganini e’lon qildi, direktorlar kengaşi esa öşa paytda Huanga işonç bildirib, uni lavozimida qoldirdi — 12-noyabrdagi istefo e’lonigaça. AQŞ prezidenti Trump 9-noyabrda Huang bilan gaplaşganini, Huang esa unga Alice Huangning razvedka bilan aloqasi taxmin qilinganidan xabardor emasligini aytganini ma’lum qildi; Trump vaziyatga FBI qiziqayotganini bildirib, Nvidia rahbariga işonçini ifoda etdi. Xitoy Taşqi işlar vazirligi josuslik haqidagi xabarlarni Xitoyga tuhmat deb atadi. Megaspeed tekşiruvlar çiplarning noqonuniy yetkazib berilişi aniqlanmaganini ma’lum qildi, Nvidia ham öz çiplaridan şu kompaniya foydalanişini tekşirgaç, buzilişlar topmadi — garçi amerikalik hokimiyatlar Megaspeedni xitoylik kompaniyalarga eksport taqiqlarini çetlab ötişda yordam berganlikda gumon qilmoqda. 12-noyabr kuni böş prokuror Todd Blançe Adliya vazirligi Alice Huang xitoy josusi bölganmi yö‘qmi degan xulosaga hali kelmaganini aytdi.

AI bozori uçun stavkalar

Nvidia — sun’iy intellekt uçun çiplarning asosiy yetkazib beruvçisi: IDC bahosiga köra, 2026-yilda AI ma’lumot markazlari uçun çiplar bozorining qariyb 81 foizi unga tegişli. 2026-moliya yilida tuşum 65 foizga ösib 215,9 mlrd dollarga yetdi, deyarli 90 foizini ma’lumot markazlari uçun sotuvlar berdi; 2025-yilda kompaniya tarixda birinçi bölib 5 trln dollardan qimmatlandi. Çip sotişdan taşqari, Nvidia öz xaridorlarini ham moliyalaştiradi: yanvarda u başqa mijozlarga topşirilmagan quvvatlarni sotib oliş böyiça 6,3 mlrd dollarlik şartnoma amal qiluvçi CoreWeave bulutli provayderiga 2 mlrd dollar kiritdi; 2026-yil fevralida OpenAI 110 mlrd dollar jalb qildi, şundan 30 mlrd dollarini Nvidia kiritdi; martda kompaniya Nebiusga 2 mlrd dollar investitsiya qiliş niyatini e’lon qildi. Morningstar tahlilçisi Brian Colello istefodan oldin yirik texnologiya kompaniyalari tergov sababli xaridlarni keskin qisqartirişi dargumon, deb baholagan edi, ammo Huangning şaxsiy işhtirokisiz AI infratuzilmasi uçun kapital jalb qiliş qiyinroq va qimmatroq bölişi mumkin. Direktorlar kengaşi istefo haqidagi bayonotda işlaş uzluksiz bölişini va mijozlarga bölgan majburiyatlar bajarilişini kutayotganini ma’lum qildi; investitsiya şartnomalari bekor qilinişi haqida kompaniya xabar bermadi.

Keyingi kim böladı va Huangning özi nima böladı

Öz nomzodini Tramp aytdi: uning sözlariga köra, Xuanni faqat Apple’ning sobiq rahbari Tim Cook almaştira oladi — «Afsonani afsona almaştiradi!». Inc şarhlovçisi Jeyson Aten bunday stsenariyni ehtimoldan yiroq deb hisoblaydi. Köpinça tört nomzod tilga olinadi: Nvidia vitse-prezidenti Ian Buck (CUDA’ning yaratuvçilaridan biri), vaqtinçalik rahbar Colette Kress, Arm boş direktori Rene Haas va Apple’ning apparat böyiça direktori Jonny Srouji. Xuanning özi 3,56% uluş bilan eng yirik xususiy aksiyador bölib qolmoqda, biroq direktorlar kengaşidagi örnini yöqotdi. Aksiyadorlar allaqaçon jamoaviy da‘volar ariza qöyib, kompaniya rahbarning aloqalari va xavflar haqidagi ma’lumotlarni yaşirganini bildirmoqda; bu ayblovlar sud qonunbuzarliklar aniqlagani degani emas. Bundan taşqari, Vakillar palatasining uç qömitasi Xuanni yopiq suhbatga çaqirdi. Istefo josuslik yoki qonunsiz yetkazib beriş ayblovlari isbotlangani degani anglatmaydi, tergov esa davom etmoqda.