ICSID Özbekistonga qarşi turk investorlarining barça talablarini rad etdi

Tribunal barça talablarni rad etdi

2026-yil 26-oktabrda Investitsiya nizolarini hal qiliş böyiça xalqaro markaz (ICSID) arbitraj tribunali Turkiya fuqarosi Mehmet Zeki Obuz va boşqalarning Özbekiston Respublikasiga qarşi qözğatgan işi böyiça qaror çiqardi. Adliya vazirligi xabariga köra, da'vogarlar respublikaga qarşi ilgari surgan barça da'vo talablari rad etildi. Bu haqda Gazeta.uz, Kun.uz va Zamon.uz xabar berdi. Tribunal qarori nizolaşuvçi tomonlar uçun yakuniy hisoblanadi.

Nizoning mohiyati va borişi

Investitsiya nizosi 1992-yilda imzolangan Özbekiston va Turkiya örtasidagi investitsiyalarni özaro rağbatlantiriş va himoya qiliş töğrisidagi ikki tomonlama bitim asosida yuzaga kelgan. Iş 2021-yil iyunida boşlangan va taxminan beş yil davom etgan. Arbitrajga uç nafar Turkiya fuqarosi — Mehmet Zeki Obuz, Sevde Yılmaz va Huriye Obuz, şuningdek, faoliyati tuğatilayotgan Obuzlar Gıda turk kompaniyasi da'vo bilan murojaat qilgan edi. Nizo oziq-ovqat sanoatidagi korxona bilan böğliq edi. Gazeta.uz qayd etişiça, oçiq materiallardan da'vogarlar Özbekistonning qaysi çoralariga e'tiroz bildirgani va qanday summa talab qilgani ma'lum emas; Adliya vazirligi ham talablar mazmuni va da'vo narxini aniqlaştirmadi.

Iş qanday körilgan

Tribunal 2022-yil fevralida tuzilgan, talablar mohiyati böyiça tinglovlar 2024-yil 1–10-iyul kunlari Vaşingtonda bölib ötgan. Özbekiston manfaatlarini Adliya vazirligi va 2025-yil noyabrda Toşkentda öz ofisini oçgan Curtis, Mallet-Prevost, Colt & Mosle (AQŞ) xalqaro yuridik firmasi himoya qilgan. ICSID reyestrida iş yakunlangan deb belgilangan; reyestrga köra, qarorga da'vogar tomoni tayinlagan arbitrlardan birining alohida fikri ilova qilingan. Qarorning özi va alohida fikr matnini oçiq manbalardan topiş mumkin bölmadi — bunga Gazeta.uz ham işora qiladi.

Kontekst va Özbekistonning ğalabalar qatorlari

Kun.uz bu qarorni turk investorlari bilan nizolarda Özbekistonning sönggi vaqtdagi muvaffaqiyatlari qatoriga böğlaydi: 2024-yil oktabrda ICSID Bursel Tekstil kompaniyasining taxminan 700 million dollarlik da'vosini rad etgan, 2019-yilda esa Güneş Tekstil işi böyiça talablarning taxminan 90 foizi rad etilgan edi. Gazeta, şuningdek, da'vogarning tarixini eslatib ötadi: «Xalq sözi» gazetasining 2007-yildagi maqolasiga köra, Mehmet Zeki Obuz Özbekistonda boj tölovlaridan, QQS va aksiz soliğidan qonuniy ravişda voz keçiş, byudjet mablağlarini özlaştiriş va isrof qiliş hamda boşqa jinoyatlar uçun 16 yillik ozodlikdan mahrum qiliş jazosiga hukm qilingan edi. U 1995-yilda Özbekistonga kelgan, «Sundus» qoşma korxonasi asosçilaridan biriga aylangan, 1998-yilda esa uning baş direktori bölgan.