Asosiy ma’lumotlar
- ExxonMobil Energetika xartiyasi böyiça arbitraj orqali Net Zero Industry Actning CO₂ saqlaş böyiça majburiyatlariga e'tiroz bildirmoqda
- ExxonMobil Energetika xartiyasi böyiça arbitraj orqali Net Zero Industry Actning CO₂ saqlaş majburiyatlariga e’tiroz bildirmoqda
- Yevropa Ittifoqining maqsadi — 2030-yilga kelib yiliga 50 million tonna CO₂ kiritiş quvvati; qoidalar 44 yirik işlab çiqaruvçiga tegişli
- CCS Europe ma'lumotlariga köra, hozirda Yevropa Ittifoqida faqat 3,54 million tonna kiritiş quvvati mavjud
- CCS Europe ma’lumotlariga köra, hozirda YI da faqat 3,54 mln tonna yuboriş siğimi mavjud
Yevropa Ittifoqining iqlim qoidalariga qarşi arbitraj
ExxonMobil neft-gaz giganti Yevropa Ittifoqining yoqilği qazib oluvçi işlab çiqaruvçilarni karbonatni saqlaş quvvatlarini yaratişga hissa qöşişga majburlovçi qoidalarini sudga berib, e'tiroz bildirmoqda. Euronews Yevropa Komissiyasining rasmiy hujjatiga tayanib xabar berişiça,guruhning uçta kompaniyasi — ExxonMobil Petroleum & Çemical (Belgiya), ExxonMobil Luxembourg va ExxonMobil Netherlands — BMTning UNCITRAL qoidalari asosida Energetika xartiyasi (ECT) böyiça arbitraj bildirişnomasini topşirgan. Hujjatning özida ariza topşirilgan sana körsatilmagan, biroq avvalgi xabarlar böyiça da'vo iyul oyida qözğatilgan.
Şikoyatlar mohiyati
Kompaniyalar Net Zero Industry Act (NZIA) qoidalariga e'tiroz bildirmoqda; bu qoidalar Ittifoq darajasida maqsad belgilaydi — 2030-yilga kelib yiliga kamida 50 million tonna CO₂ kiritiş quvvati — va litsenziyalangan neft-gaz işlab çiqaruvçilardan hissa qöşişni talab qiladi. ExxonMobil qattiq iqlim talablarini ruxsat beriş jarayonlarining uzoqligi va yuqori xarajatlar tufayli bajarib bölmaydigan deb ta'kidlaydi. Naşr ma'lumotlariga köra, gigant ECTning adolatli va teng huquqli rejim, kamsitmaslik hamda investitsiyalarni musodara qilişdan himoya qiliş böyiça qoidalar buzilganiga işora qilmoqda, şuningdek, ta'sirlangan 'qiz' kompaniyalar uçun CO₂ni yerga kiritiş majburiyatini töxtatuvçi vaqtinçalik çora-tadbirlarni qöllaşga intilmoqda. Talab qilinayotgan tovon miqdori va Yevropa Ittifoqi uçun moliyaviy xatarlar hujjatda oşkor qilinmagan; Komissiya davom etayotgan işlar böyiça izoh bermaslikni afzal kördi va hujjatga köra, hozirça bildirişnomani tahlil qilmoqda.
Qoidalar kimga tegişli
NZIA majburiyatlari Yevropa Ittifoqining ikki hujjati bilan batafsil belgilangan: biri işlab çiqariş çegarasini, ikkinçisi esa talab etiladigan kiritiş quvvatiga hissani belgilaydi. Yiliga 610 ming tonnadan kam neft ekvivalenti qazib oluvçi yoki Yevropa Ittifoqi qazib olişining 5 foizidan kamroğini ta'minlovçi kompaniyalar ozod etilgan; umuman olganda qoidalar 44 yirik işlab çiqaruvçiga tegişli. Qoidaning mantiqi şundan iboratki, yoqilği qazib oluvçi kompaniyalar çiqindilarni boşqariş infratuzilmasini qurişga yordam berişi kerak, uning rivojlanişini faqat davlat mablağlari yoki ixtiyoriy xususiy sarmoyalar zimmasiga qöymasligi lozim. Naşr ta'kidlaşiça, bu nizo Bryusselning neft-gaz sektorini energiya ötişi xarajatlarini tölaşga majburlaş qobiliyatini sinovdan ötkazişi mumkin — ayniqsa, Komissiya yilning uçinçi çoragiga rejalaştirilgan CO₂ transport infratuzilmasi qoidalari taklifini e'lon qilişni allaqaçon keyinga surişi bunga dalil; Exxon da'vosining uşbu keçikiş bilan aloqasi noaniq qolmoqda.
Maqsad qançalik real
Bryussel 50 million tonnalik maqsadni karbonatni uşlaş va saqlaş (CCS) texnologiyalarini, xususan 'dekarbonizatsiya qiliş qiyin bölgan' tarmoqlar uçun muhim bölgan texnologiyalarni rivojlantirişni tezlaştiriş vositasi sifatida taqdim etmoqda, garçi Energetika iqtisodiyoti va moliyaviy tahlil instituti bu texnologiyani 'qimmat' va 'isbotlanmagan' deb tanqid qilsa-da. Yevropa parlamentining sobiq deputati, CCS Europe taşkiloti rahbari Bergur Rasmussen maqsadni 'ambitsiyali' va 'albatta kafolatlanmagan' deb atadi: uning sözlariga köra, Komissiyaning öz ma'lumotlariga asoslanib, hozirda Yevropa Ittifoqida faqat 3,54 million tonna CO₂ kiritiş quvvati mavjud, başorat qilinayotgani esa 27,1 million tonnani taşkil etadi — bu ön yillikning qolgan tört yili uçun katta farq. Naşr keltirayotgan model baholari 2040-yil maqsadi (sof çiqindilarni 90 foizga kamaytiriş) uçun Yevropa Ittifoqiga yiliga taxminan 250 million tonna saqlaş quvvati kerak bölişini körsatadi; eng yirik loyihalar — Niderlandiyadagi Porthos va Aramis, Daniyadagi Greensand va Bifrost — Şimoliy dengiz atrofida töplangan.
Reaksiya va kontekst
Bellona ekologik taşkiloti bu da’vo Bryusselning barqaror CCS bozorini yaratişga qaratilgan sa’y-harakatlariga putur yetkazişi mumkinligi haqida ogohlantirdi va iş EKT böyiça investitsiya himoyalaridan neft kompaniyalari iqlim qonunçiligiga qarşi foydalanayotganini körsatişini ta’kidladi. Bellona Europa maslahatçisi Uilyam Drüe «investitsiya arbitraji kompaniyalar oxir-oqibat öz biznes-modellarining bir qismiga aylanadigan investitsiyalarni tezlaştiriş majburiyati uçun tovon talab qiladigan mexanizmga aylanmasligi kerak» dedi. ExxonMobil Euronews murojaatiga javob bermadi. Şu bilan birga, Komissiya CCSni rivojlantirişda davom etmoqda: sentyabr oyida iqlim masalalari böyiça komissar Vopke Hoekstra Niderlandiyaning Sluisil şahrida joylaşgan Yara zavodida Yevropadagi eng yirik karbonat angidridni uşlaş qurilmasini taqdim etdi; qurilma yiliga 800 ming tonna CO₂ siğimiga (korxona çiqindilarini 25 foizga kamaytiriş) möljallangan bölib, gaz Northern Lights loyihasi orqali Norvegiya dengiz tubi ostiga kömiladi. Norvegiya boş vaziri Yonas Gar Stere loyiha CCSning işlaşini va çegaralar ortida amalga oşirilişi mumkinligini isbotlayotganini aytdi.
