Asosiy ma’lumotlar

  • ANK mahalliy saylovlarda 31%dan kam ovoz oldi — partiya tarixidagi eng yomon natija
  • Partiya Milliy Ijroiya Qoğmitasining maxsus yigğilişini çaqirişini e’lon qildi va koalitsiya muzokaralariga tayyorlanmoqda
  • DA yirik şaharlarda mustahkamlandi, Zumaning MK partiyasi KwaZulu-Natalda kuçli natija körsatdi

ANK tarixidagi eng yomon natija

Hukmron Afrika Milliy Kongressi (ANK) partiyasi öz tarixidagi eng ağır saylov mağlubiyatiga duç keldi: Janubiy Afrika Respublikasining muhim mahalliy saylovlarida partiya 31%dan kam ovoz oldi. Partiya rahbarlarining özi bu natijani «ofat» deb baholadi. Bu 1994-yilda aparteid tugaganidan buyon mamlakat siyosatida hukmronlik qilgan va ozodlik kuraşiga boşçilik qilgan partiya uçun keskin pasayişdir.

Saylovçilar noroziligining sabablari

Natija saylovçilarning işsizlik, asosiy xizmatlarning yomon körsatilişi, mahalliy boşqaruvdagi uzilişlar va yillar davom etgan, ba’zan hukumatning eng yuqori poğonalaridagi korrupsiyaga nisbatan ortib borayotgan xafagarçiligini aks ettiradi. Witwatersrand Universiteti Jamiyat, Mehnat va Siyosat İnstituti tadqiqotçisi Tasneem Essop suv, elektr, uy-joy va munitsipal xizmatlar asosiy mavzular bölganini, işsizlik esa odamlarning ovoz berişiga sezilarli ta’sir körsatişini ta’kidladi. Uning fikriça, mağlubiyat birdaniga yuz bermagan, balki partiyaga bölgan işonçning uzoq davom etgan asta-sekin pasayişini aks ettiradi. Saylov uçastkalarida işlagan DW muxbiri Diane Hawker-Kalubi ham saylovçilarning köp yillar davomida asosiy xizmatlardan yetarli darajada foydalanmaganligi sababli «katta xafagarçilik» haqida gapirdi. Keyptaunlik Mohliri Phokoo Reuters agentligiga: «Siz bizga iş örnini va’dalagansiz, nega va’dangizni bajarmaysiz», — deb sönggi yillardagi işsizlikning keskin öşişini ta’kidladi.

Partiyaning munosabati va kuçlar muvozanati

ANK özğariş zarurligini tan oldi: partiya Milliy Ijroiya Qoğmitasi «odamlarni tinglaş, öz kamçiliklariga qarşi turiş va yetakçilikni ta’minlaş» maqsadida maxsus yigğiliş çaqirişini e’lon qildi. Şu bilan birga, partiya 2024-yilgi umumiy saylovlardan keyingidek, köpinça asosiy raqobatçilar bilan koalitsiya muzokaralari uçun asos tayyorlaşga yuz tutişi kerak böladi. Mamlakat miqyosida ANK eng yirik partiya qolgan bölsa-da, muxolifat sezilarli yutuqlarga erişdi: Demokratik Alyans (DA) bir neçta yirik şahar markazlarında öz mavqeini mustahkamladi, sobiq prezident Jacob Zuma tomonidan 2023-yil oxirida taşkil etilgan uMkhonto weSizwe (MK) partiyasi esa KwaZulu-Natal provinsiyasida kuçli natija körsatdi. Mahalliy darajada kiçik fuqarolik taşkilotlari ham muvaffaqiyatga erişdi.

«Ovozlarning özgaruvçanligi» va ANK uçun sinov

Essop sodir bölayotgan jarayonni ösib borayotgan «ovozlarning özğaruvçanligi» deb ta’riflaydi: saylovçilar bir partiyaga sodiq qoliş örniga ovoz bermoqda partiyalar örtasida qöllab-quvvatlaşni tobora köproq özğatirmoqda. Biroq u «ozodlik siyosati ölgan» degan xulosadan ehtiyot böladi: köplab partiyalar ANK bayroği ostida harakat qilmasa-da, mamlakat ozodlik tarixidan hozirgça qonuniylik manbai sifatida foydalanmoqda. Uning fikriça, bu siljiş ozodlik ğoyasining özidan voz keçiş emas, balki samarali boşqaruvga bölgan ortib borayotgan talabni anglatadi. Prezident Cyril Ramaphosa bu natija nafaqat uning partiyasi, balki barça siyosiy kuçlar uçun sinov bölganini va kengişlarga saylanganlar «endilikda Janubiy Afrika xalqining işonçiga loyiq ekanliklarini isbotlaşlari kerak»ligini bildirdi. ANK pasayişni töxtata oladimi yoki yöqmi, bu uning faqat jamoat xizmatlarini emas, balki umuman samarali özğarişlarga erişiş qançalik işonçli bölişiga boğliq.