Asosiy ma’lumotlar

  • Kurum rivojlanayotgan mamlakatlarning rivojlaniş huquqini hisobga oladigan hamda moliyalaştiriş va texnologiyalarga kirişni osonlaştiradigan tizimni taklif qildi
  • COP31 ning uçta ustuvor yönalişi: investitsiyalar, moliyalaştirişga kiriş, çidamlilik; «Iqlimni amalga oşiriş köprigi» taklif etildi
  • Turkiya 2023-yilgi zilzilalardan jabr körganlarga 455 000 uy-joy topşirdi va ikki yil içida iqlimga çidamli 500 000 uy qurdi

Antalyadagi sammitdagi nutq

COP31 raisi, Turkiyaning atrof-muhit, şaharsozlik va iqlim özgarişi vaziri Murat Kurum Antalyada bölib ötgan COP31 davlat rahbarlari sammitining yuqori darajadagi qismini oçilişida sözga çiqdi, deb xabar beradi Anadolu. U rivojlanayotgan mamlakatlarning rivojlaniş huquqini hurmat qiladigan, zaif davlatlarga moliyalaştiriş va texnologiyalarga kirişni osonlaştiradigan hamda barça mamlakatlarga yaşil ötişdan foyda keltiradigan adolatliroq global iqlim tizimiga çaqirdi. Uning sözlariga köra, Turkiya prezident Rajab Tayyip Erdoğan rahbarligida «Şarq va Ğarb, Şimol va Janub örtasidagi köprik» tarixiy va geografik tajribasi tufayli bunday konsensusga hissa qöşişga tayyor.

Raislikning uçta ustuvor yönalişi

Kurum raislikni qabul qilgandan buyon Turkiya muzokaralarni ölib borayotgan Avstraliya bilan birga uçta ustuvor yönalişni ilgari surayotganini tuşuntirdi. Birinçisi — milliy iqlim maqsadlarini majburiyatlar milliy byudjetlarda aks etadigan investitsiya dasturlariga aylantiriş; bu yerda u 2035-yilga qadar yakuniy energiya iste'molida elektr energiyasi uluşini 35 foizga yetkazişga qaratilgan «35 to 35» global elektrifikatsiya taşabbusini eslatdi. Ikkinçisi — moliyaviy va'dalardan iqlim moliyalaştirişiga haqiqiy kirişga ötiş: u loyihalar yillar davomida mablağ kutayotganini va haddan taşqari qarz yuki muammolarni hal qiliş böyiça jamaviy salohiyatni zaiflaştirayotganini qayd etdi. Buning uçun raislik milliy rejalarni loyihalar bilan, loyihalarni moliyalaştiriş bilan, moliyalaştirişni esa texnologiyalar va tajriba bilan böglaydigan «Climate Implementation Bridge» (Iqlimni amalga oşiriş köprigi)ni işlab çiqdi. Uçinçi ustuvor yönaliş — çidamlilik: şaharlar, suv resurslari, qişloq xöjaligi va tanqidiy infratuzilmani kelgusi xavflarga tayyorlaş.

Turkiya tajribasi va adolat haqidagi dalillar

Uzoq muddatli rejalaştiriş misoli sifatida Kurum 2023-yil fevraldagi vayronkor zilzilalardan sözng Turkiyaning janubi-şarqini tiklaşni keltirdi: uning sözlariga köra, mamlakat jabr körganlarga 455 000 uy-joy topşirgan va ikki yil içida iqlim xavflariga çidamli 500 000 uy qurgan hamda bu tajribani bölişişga tayyor. U şuningdek, «Turkiya asri» vizoni doirasida 2053-yilga qadar nol emissiyaga erişiş maqsadini, birinçi xonim Emine Erdoğan rahbarligida boşlangan Zero Waste (Nol çiqindi) harakati, aylanma iqtisodiyot va metan emissiyasini kamaytirişni iqlim siyosatining aniq vazifalari deb atadi. Kurum iqlim harakatlari va milliy manfaatlar bir-biriga zid emasligini ta'kidladi: energiya tejamkorligi energiya xavfsizligini, suv resurslariga investitsiyalar oziq-ovqat xavfsizligini mustahkamlaydi, toza texnologiyalar esa sanoat va bandlik uçun imkoniyatlar yaratadi. U 2024-yilda örtaça global harorat yillik ölçovda birinçi marta sanoatgaça darajadan 1,5°C ga oşib ketganini eslatib, bu maqsadni «umumiy kompas» deb atadi va nutqini Antaliyani va'dalardan amalga oşirişga ötiş ramzi qilişga çaqiruv bilan yakunladi.