Asosiy ma’lumotlar

  • OECD atrof-muhit direktori: «haqiqiy iqtisodiyot siyosiy narativdan tezroq harakatlanmoqda»
  • Yaşil ötişning asosiy harakatlantiruvçisi — energetika xavfsizligi, undan keyin iqtisodiy foyda va ekologiya
  • Sunʼiy intellekt data-markazlari elektr va suv sarfi böyiça xavflar yaratadi, ammo iqlim çora-tadbirlariga yordam berişi mumkin

Iqtisodiyot siyosatdan oldinda ketmoqda

Qayta tiklanadigan energetika va elektrifikatsiyaga kiritilayotgan investitsiyalar iqlim böyiça siyosiy majburiyatlardan tezroq ösib bormoqda, degan bayonotni seşanba kuni Antaliyada bölib ötayotgan COP31 iqlim konferensiyasi doirasida OECD atrof-muhit direktori Jaym de Burbon de Parm bergan intervyusida bildirdi. «Haqiqiy iqtisodiyot siyosiy narativdan tezroq harakatlanmoqda», — dedi u va siyosiy ritorika susayayotgani, elektrifikatsiyaga investitsiyalar esa ösib borayotganini qöşdi. Uning sözlariga köra, qayta-qayta takrorlanayotgan yoqilği inqirozlari, ayniqsa Yaqin Şarqdagi inqirozlar, anʼanaviy energiya yetkazib berişning zaif tomonlarini foş etdi, rivojlangan qayta tiklanadigan energetikaga ega mamlakatlar esa energiya xarajatlari past bölgani uçun yutuqqa erişmoqda.

Energetika xavfsizligi — asosiy harakatlantiruvçi omil

De Burbon de Parm energetika xavfsizligini — taşqi energiya manbalariga boğliqlikni kamaytiriş istagini — ötiş jarayonining tezlaşişiga asosiy sabab deb atadi, undan keyin iqtisodiy afzalliklar va ekologik mulohazalar keladi. U quyoş panellarini yillar talab qiladigan gaz elektr stansiyasiga qaraganda ança tez quriş mumkinligini taʼkidladi. Texnologiyalar arzonlaşganining körsatkiçi sifatida u baʼzi rivojlanayotgan mamlakatlarda quyoş panellarini hatto töy sovğasi sifatida ham sotib olişini keltirdi. «Energetika xavfsizligi va iqlim endi birgalikda ketmoqda», — deb taʼkidladi u.

Sunʼiy intellekt: xavflar va imkoniyatlar

Sunʼiy intellekt infratuzilmasining tez ösişi haqida gapirar ekan, OECD vakili data-markazlarning elektr va suv sarfining ösişi atrof-muhitga qöşimça yuk solayotgani va boşqa tarmoqlar bilan raqobat qilayotgani haqida ogohlantirdi. Şu bilan birga, uning sözlariga köra, sunʼiy intellekt yaxşilangan prognozlaş va yangi loyihalarga ruxsat beriş jarayonlarini qamrab olgan samaraliroq maʼmuriy jarayonlar orqali iqlim çora-tadbirlariga yordam berişi mumkin. Yakuniy samara foyda resurs xarajatlaridan ustun kelişi yoki kelmasligiga boğliq böladi: «Agar xarajatlar foydadan oşib ketsa, bu butun dunyo uçun haqiqatan ham katta xavotir böladi», — deb ogohlantirdi u.

COP31 dan kutgan umidlar

Muhokamalarning muhim mavzulari qatorida de Burbon de Parm emissiyalarni kamaytiriş, global inventarizatsiya jarayoni, moslaşuv monitoringi va adolatli ötişni ajratib körsatdi. U karbonat angidridga boy tarmoqlardan toza tarmoqlarga ötiş albatta iqtisodiy va ijtimoiy qiyinçiliklarni keltirib çiqarişini taʼkidlab: «Ötiş oğriqli böladi. U hamma joyda bir xil bölmaydi», dedi va işini yöqotişi mumkin bölgan xodimlarni qöllab-quvvatlaş çora-tadbirlari zarur bölişini qöşdi. Uning fikriça, konferensiyaning asosiy vazni harakatlar kun tartibiga yuklangan bölib, unda elektrifikatsiya asosiy tarkibiy qismdir. U, şuningdek, COP31ni Turkiya taşkil etganidan mamnunlik bildirdi va «35 ga 35» kun tartibini — 2035-yilga qadar global energiya balansi böyiça taklif etilayotgan maqsadni eslatib ötdi; unga kelişuvga erişilganda xalqaro iqlim hamkorligiga yangi turtki berilişi mumkin.