Türkiyä va AIIB Antaliyadagi COP31 doirasida 2027–2029-yillarga investitsiya dasturini kelişib oldi

Yangi moliyalaştiriş dasturining kelişilişi

Türkiyä Xäzina va moliya vaziri Mehmet Şimşek hamda Osiyo infratuzilma investitsiya banki (AIIB) prezidenti Çou Çiay 2027–2029-yillarga möljallangan köp yillik investitsiya dasturining tafsilotlarini işlab çiqişga bağişlangan uçraşuv ötkazdi. Muzokaralar Antaliyada bölib ötayotgan va Türkiyä mezbonlik qilayotgan BMTning iqlim özgarişi böyiça 31-konferensiyasi (COP31) doirasida bölib ötdi, deb xabar beradi Anadolu. Tomonlar amaldagi «rolling» investitsiya portfelini baholab, bank moliyalaştirişini Türkiyäning strukturaviy va iqtisodiy islohotlari bilan boğlaş böyiça kelişib oldi.

Ustuvor yönalişlar

Şimşekning sözlariga köra, hamkorlikning yangi bosqiçi temir yöl va transport özaro boğliqlikka, yaşil transformatsiyaga, qayta tiklanadigan energetika va elektrifikatsiyaga, raqamli transformatsiyaga — jumladan 5G tarmoqlari, optik tolali infratuzilma va maʼlumotlar markazlariga — şuningdek, iqlimga çidamli qişloq xöjaligi amaliyotiga, tibbiyot texnologiyalariga va yuqori qöşilgan qiymatli sanoatga investitsiyalarga qaratiladi. Çou Çiay bank bu ustuvorliklarga, ayniqsa temir yöl loyihalariga, şu jumladan Örta koridor va Osiyo bilan Yevropa örtasidagi boğliqlikni mustahkamlaşi kerak bölgan mintaqaviy tarmoqlarga qöşilişini taʼkidladi. U, şuningdek, qayta tiklanadigan energetika, qişloq xöjaligidagi suğoriş va raqamli infratuzilmani bankning ustuvor yönalişlari deb atadi hamda Türkiyäning iqtisodiy dasturini ijobiy baholadi; uning aytişiça, bu dastur bankning mahalliy loyihalar portfelining kengayişiga xizmat qiladi.

Hamkorlik miqyosi va aniq loyihalar

Boş qarorgohi Pekinda joylaşgan AIIB 100 mlrd dollar kapital bilan faoliyat yuritadi va 111 aʼzo davlatni birlaştiradi; sentyabr holatiga köra, bank 396 loyiha böyiça 78,1 mlrd dollar investitsiyani tasdiqlagan. Türkiyä 57 ta asosçi davlat orasida uluş böyiça öninçi örinda turadi: ovozlar uluşi 2,5% va majburiyati 2,6 mlrd dollar. Bank mamlakatdagi 45 loyiha uçun jami 9,4 mlrd dollar moliyalaştirişni tasdiqlagan bölib, bu Türkiyäni Hindistondan keyingi ikkinçi yirik mablağ oluvçiga aylantirgan. Türkiyädagi amaldagi loyihalar portfeli 6,2 mlrd dollarni taşkil etadi — bu AIIBning global portfelining 15,3 foizini taşkil qilib, dunyoda yana ikkinçi örinni egallaydi.

Yangi portfel tarkibi

Yangi köp yillik investitsiya portfeliga davlat kafolati bilan ham, kafolatsiz xususiy sektor loyihalari ham kiradi, asosiy eʼtibor infratuzilmaga qaratilgan. Tilga olingan loyihalar orasida qiymati 1,5 mlrd dollar bölgan Istanbul şimoliy temir yöl ötkazgiçi (INRAIL), 415 mln dollarlik TCDD temir yöllarini modernizatsiya qiliş, 156,1 mln dollarlik Antaliya–Alanya avtomagistrali, 500 mln dollarlik suv resurslarining iqlimga çidamliligini oşiriş loyihasi va 800 mln dollarlik Istanbuldagi seysmik xavfni kamaytiriş taşabbusi bor. Alohida loyihalarning tasdiqlaniş muddatlari haqidagi tafsilotlar naşrda keltirilmagan.