Asosiy ma’lumotlar

  • Mirziyoyev COP31-da Örta Aziya iqlim integratsiyası modelini taklif etdi: ma'lumot, texnologiyalar, moliyalaştiriş
  • Özbekiston YaIM birligiga töğri keladigan emissiyani 35 foizga kamaytiriş maqsadini muddatidan oldin bajardi va 2035-yilgaça 50 foiz maqsadini qöydi
  • Türkmaniston 2028–2037-yillarni iqlim barqarorligi ön yilligi deb e'lon qiliş va Aşxobodda iqlim texnologiyalari markazini taklif qildi

Iqlim konferensiyasida Özbekiston taşabbusi

Özbekiston Prezidenti Şavkat Mirziyoyev Turkiyaning Antalya viloyatida 20-noyabrgaça davom etayotgan BMTning Iqlim özğarişi böyça 31-konferensiyasi (COP31) davlat va hukumat rahbarlari üçün yuqori darajadagi segmentida çiqiş qildi. U muzliklarning erişi, suv tanqisligi va ekstremal qurğoqçilik kabi umumiy muammolarni birgalikda hal qiliş maqsadida Örta Aziya iqlim integratsiyası modelini taklif etdi.

Taklif etilgan modelning üç ustuni

Taklif etilgan tuzilma üç yönalişga tayanadi. Birinçisi — ma'lumot almaşuvi: Jahon meteorologiya taşkiloti kömagida iqlim xavflari böyça mintaqaviy infratuzilma va erta ogohlantiriş tizimini yaratiş, şuningdek, asta-sekin keçadigan iqlim özğarişlarini kuzatiş üçün umumiy körsatkiçlar va mexanizmlar. İkinçisi — texnologiyalar: degradatsiyaga uçragan yerlarni tiklaş, qurğoqçil hududlarda uglerodni uşlab qoliş va çang-qum böronlariga qarşi kuraşiş üçün yaşil yeçimlar. Üçinçisi — moliyalaştiriş: rivojlaniş banklari bilan işlab çiqiladigan, mintaqa ehtiyojlariga moslaştirilgan imtiyozli grantlar va innovatsion vositalarni öz içiga olgan barqaror mexanizmlar. «Örta Aziyaga mintaqa öziga xos şaroitlari va ehtiyojlarini aks ettiruvçi işonçli va barqaror moliyalaştiriş manbalari kerak», — dedi Mirziyoyev.

Özbekiston körsatkiçlari va Türkmanistonning mintaqaviy taşabbuslari

Mirziyoyev Özbekiston YaIM birligiga töğri keladigan issiqxona gazlari emissiyasini 35 foizga kamaytiriş maqsadiga muddatidan oldin erişilganini va yangi maqsad — 2035-yilgaça 50 foizga qisqartiriş qöyilganini ma'lum qildi. Uning sözlariga köra, tört yil içida qayta tiklanadigan energetika mamlakat energiya balansining 54 foizini taşkil etadi, suv tejoyvçi texnologiyalar esa suğoriladigan yerlarning 60 foizida allaqaçon qöllanilmoqda. Har yili ötkaziladigan Central Asia Eco Expo mintaqaviy ekologik yeçimlarga doir doimiy investitsiya-texnologik platformaga aylantirilişi rejalaştirilgan. Prezident iştirokçilarni modelni aniq hamkorlikka aylantirişga çaqirib, heç bir mamlakat iqlim özğarişi bilan yolğiz kuraşa olmasligini ta'kidladi.

Türkmaniston takliflari

Türkmaniston Xalq Maslahatı raisi Gurbanguli Berdimuhamedov 2028–2037-yillarni iqlim barqarorligi va moslaşuv ön yilligi deb e'lon qiliş, iqlim texnologiyalarini uzatiş böyça global hamkorlikni yaratiş va BMT homiyligida xalqaro ekologik kodeks işlab çiqişni taklif qildi. U, şuningdek, birinçi yiğilişi 2027-yilda Türkmaniston poytaxtida rejalaştirilgan xalqaro platforma — Aşxobod iqlim dialogini ta'sis etişni taklif qildi. Uning sözlariga köra, Örta Aziya iqlim texnologiyalari mintaqaviy markazi 2027-yil başida Aşxobodda faoliyatini başlaydi; markaz mintaqa davlatlari va xalqaro hamkorlar kömagida Türkmaniston taşabbusi bilan taşkil etilgan bölib, BMT bilan hamkorlik qiladi. Berdimuhamedov, şuningdek, Örta Aziyada çölga aylanişga qarşi kuraşiş böyça mintaqaviy markaz yaratiş taşabbusini ham e'lon qildi.

Konferensiya konteksti

COP31 duşanba kuni oçildi va 20-noyabrgaça davom etadi; Turkiya BMT iqlim konferensiyasini birinçi marta qabul qilmoqda, muzokaralarga esa Avstraliya raislik qilmoqda. Kun tartibi iqlim moliyalaştiriş, moslaşuv va toza energiyaga ötişga qaratilgan. Mintaqadagi ikki davlatning takliflari — özbekistonlik integratsiya modeli va Türkmaniston taşabbuslari — hozirça konferensiya tribunasidagi bayonotlar bölib, qabul qilingan qarorlar emas; ularning keyingi taqdiri muzokaralar börişi va iştirokçilar munosabatiga boğliq.