Yevropa Ittifoqi yoqilği importçilari uçun metan talablarini keçiktiradi: bir yil — yoki undan köpmi?

Bir yillik keçiktiriş va şartli band

Hukumatlarini Yevropa Kengaşi a’zolari ifodalovçi bu organ 6-noyabr kuni Yevropa Komissiyasining taklifini qöllab-quvvatladi: yoqilği importçilari uçun metan çiqindilari böyiça hisobot beriş va tekşiriş talablarini bir yilga — 2028-yil yanvarigaça keçiktiriş. Metan çiqindilari intensivligi va limitlarga rioya qiliş böyiça hisobot muddatlari mos ravişda 2029-yil avgust va 2031-yil avgustga köçiriladi. Avval, oktabr oyida, Yevropa Parlamenti majburiyatlarning bir qismi böyiça uç yillik keçiktiriş uçun ovoz bergan edi, şu bois Kengaş va Parlamentga yakuniy jadvalni kelişib oliş hali nasib etadi. Buni Anadolu yozadi.

«Sirğaluvçi mexanizm» xavfi

Kengaş pozitsiyasining asosiy xususiyati — qayta körib çiqiş mexanizmi: Yevropa Komissiyasi 2027-yil 30-sentabrgaça talablarni joriy etiş uçun zarur şaroitlar tayyor yoki tayyor emasligini baholaşi kerak, bu esa potensial ravişda keyingi keçiktirişlarga yöl oçadi. Environmental Defense Fund Europe energetika siyosati böyiça direktori Lea Pilsner bunday stsenariyni «katta xavf» deb atadi: uning sözlariga qaraganda, u «aniq bölmagan vaqtlarda yana köplab keçiktirişlarga yöl oçadi» va qoidalarga rioya qilişga allaqaçon tayyorlangan kompaniyalar uçun aniqlikni buzadi. Clean Air Task Force vakili Pablo Lopez Legarreta Kengaş pozitsiyasini «töğri yöldagi qadam» deb atadi, ammo ta’kidladi: «Bir yil — bir yil bölişi kerak. Yevropaga doimiy keçiktirişning sirğaluvçi mexanizmi emas, haqiqiy joriy etiş davri kerak».

Keçikiş narxi: çiqindilar va yöqotilgan gaz

Keçiktirişning sababi sifatida hukumatlar gaz yetkazib berişni buzgan va narxlarni oşirgan Yaqin Şarqdagi uruşni körsatadi: ularning fikriça, qat’iyroq talablar yetkazib berişga bosimni kuçaytirişi mumkin. Mutaxassislar bunga qöşilmaydi. Lopez Legarretaning baholaşiça, «standartning har bir yillik keçikişi yana 1–2 mln tonna metan çiqindisiga olib keladi», 2023-yilgi Rystad Energy tadqiqoti esa limitlardan oşganlik uçun tölovlar 2031-yilga kelib Yevropa Ittifoqiga import bilan boğliq metan çiqindilarini yiliga yana 1,9 mln tonnaga kamaytirişi mumkinligini körsatgan. EDF iqtisodçisi Huong Nguyen Xalqaro Energetika Agentligining may oyidagi hisobotiga tayanadi: qisqa muddatda bozorga qöşimça deyarli 15 mlrd kubometr gaz çiqarilişi mumkin edi, uzoq muddatda esa oqişlarni kamaytiriş hisobiga yiliga 100 mlrd kubometrgaça va favqulodda vaziyatlardan taşqari yöldoş gazni yoqişni töxtatiş hisobiga yana 100 mlrd kubometr.

Xarajatlar va Yevropa Ittifoqining ta’siri

Anadolu keltirgan tadqiqotlar ma’lumotlariga köra, yetkazib berişlar keskin qimmatlaşişi haqidagi xavotirlar ozgina tasdiqlanadi: Rystad bahosi şuni körsatdiki, talablarga mos kelişga tayyor gaz dunyoda Yevropa Ittifoqining hozirgi importidan kamida uç barobar köp, Carbon Limits maslahat kompaniyasi esa qoidalarga rioya qilişning töliq qiymatini mahsulot qiymatining 1 foizidan kam deb baholagan; ölçaş, hisobot beriş va tekşirişning özi Lopez Legarretaning hisobiga köra gaz qazib oliş xarajatlarining 0,03–0,6 foizini taşkil etadi. Keçiktirişga qarşi yana bir alohida dalil — reglamentning taşqi ta’siri: çiqindilar haqidagi şaffof ma’lumotlar Yevropa Ittifoqi bozoriga kirişni saqlab qolişni istagan eksportçilarni monitoring ötkaziş va oqişlarni bartaraf etişga undaşi mumkin edi. Lopez Legarreta atigi ikki yil oldin qabul qilingan majburiyatlardan qaytiş «Yevropa Ittifoqining iqlim yetakçisi sifatidagi maqomini zaiflaştiradi», deb ogohlantirdi.