Olimlar robotlar jonlidek tuyulişining sababini tuşuntirib berdi

Asosiy tuşunçalardagi çalkaşlik

Odamlar jonli mavjudot belgilarini hatto geometrik şakllarga ham nisbat beradi — bu klassik tajriba his-tuyğular ilmini robotlarga yönaltirişga yöl oçdi. Milan Bikkokka universiteti tadqiqotçilari va ularning hamkasblari inson va robot örtasidagi özaro aloqaga bağişlangan 132 maqolani közdan keçirib, işlarning asosiy tuşunçalaridagi çalkaşlikni aniqladi. Şarh BMC Psyçology jurnalida e’lon qilindi.

Vokansonning fleytçisidan Kismet robot-boşigaça

Jonli emas narsada jonli köriş moyilligi uzoq tarixga ega. 1944-yilda Frits Hayder va Marianna Zimmel köngullilarga uçburçak, aylana va töğri törtburçak iştirokidagi multfilmni körsatdi — va tomoşabinlar butun bir dramani kördilar: katta uçburçak «jahli çiqdi», aylana va kiçik uçburçak esa bir-biridan «xursand böldi». Yana 1738-yilda Vokansonning sun’iy öpka va metall tildan iborat mexanik fleytçisi xalqqa jonlidek tuyulgan edi. 2004-yilda esa odamlar Kismet ijtimoiy robot-boşiga yolğizlik hissini nisbat berişgan — heç bölmaganda uning yaratuvçisi Sintiya Brezeal şunday eslaydi.

Bir sözning uç ma’nosi

Şarhning asosiy xulosasi şu ki: bu ilmda «emotsiyalar» kamida uç ma’no öz içiga olgan soyabon tuşunçadir. Bular bir tomondan inson robotga nisbat beradigan his-tuyğular, ikkinçi tomondan robot taşqi körinişi bilan ifodalaydigan emotsiyalar, uçinçidan esa maşina insonning özida uyğotadigan javobdir. Köpgina işlar umuman ta’rif bermaydi, beradiganlar esa har xil ta’riflardan foydalanadi. «Inson va robot örtasidagi özaro aloqa haqidagi adabiyotlarda «emotsiya» atamasiga yagona ma’no beriş mumkin emas, bu esa tuşunçaviy çalkaşlikni keltirib çiqaradi», — deb yozişgan mualliflar.

Antropomorfizm va ölçaş usullari

«Antropomorfizm» sözi bilan ham xuddi şunday holat: uning ortida ikki hodisa yaşiringan — robotning insonga öxşaş dizayni (yuz, ovoz, imo-işoralar) va inson maşina ham his qiladi deb işonadigan asl psixologik jarayon. Şarh ma’lumotlariga köra, insonga öxşaş taşqi köriniş qarama-qarşi natijalar beradi va iliq his-tuyğularni kafolatlamaydi, ammo hamma narsani jonlilaştirişga şaxsiy moyillik robotga bölgan emotsional javobning barqaror başoratçisi bölib çiqadi. Usullar ham bir xil: işlarning aksariyatida his-tuyğular sörovnoma bilan ölçanadi, xolos, xulq-atvor reaksiyalari va miya faoliyati deyarli örganilmaydi. Inson va robot örtasidagi emotsional boğlanişni ilm asosan odamlarning öz sözlariga tayanib tasvirlaydi, şu bois mualliflar atamalarni tartibga solişni va töplangan bilimlarni metaanalizlar yordamida tekşirişni taklif qilmoqda.

Sözlarda tartib örnatiş nima uçun kerak

Robot-hamrohlar kundalik hayotning bir qismiga aylanganda, özaro soliştirib bölmaydigan tadqiqotlar amaliyotni sekinlaştiradi: bir işning natijasini boşqasiga köçiriş mumkin emas. Bundan taşqari, çalkaşlik miya jonli emas narsada qat’iy jonli köriş sababini tuşunişga xalaqit beradi. Javob, ehtimol, evolyutsion: boşqaning emotsiyalarini öqiş — standart strategiya bölib, uni öçirib bölmaydi, hatto suhbatdoş maşina bölsa ham. Avval neyroolimlar emotsiyalar biz his qilgan narsa emas, balki atrofdagilar uçun teatr ekanini aytgan edi.