Mutaxassislar: Turkiyaning «Made in Europe» dasturidan çiqarib taşlanişi YI sanoatiga zarba berişi mumkin

«Made in Europe» çegaralari böyiça bahs

Yevropa komissiyasi Industrial Accelerator Act (IAA) — Ittifoqning sanoat bazasini mustahkamlaş rejasini taklif qildi. Unga köra, dekarbonizatsiya, geosiyosiy taranglik va global raqobat şaroitida blok YaIMida qayta işlaş sanoatining uluşi 2035-yilga qadar 14,3 foizdan 20 foizga yetkazilişi közda tutilgan. Anadolu xabar berişiça,taklifning eng nozik nuqtasi «Made in EU» taqrifi böldi: mutaxassislar çuqur integratsiyalaşgan sanoat hamkorlari, avvalo Turkiyaning bu doiradan çiqarib taşlanişi Yevropa Ittifoqining öz sanoat ambitsiyalariga zarba berişi mumkinligi haqida ogohlantirmoqda.

Nega Turkiya asosiy nomzod deb ataladi

Yevropa taşqi munosabatlar kengaşining katta ilmiy xodimi Noa Gordon Turkiyani uşbu doiraning eng muhim potensial iştirokçilaridan biri deb atadi va uning YI bilan bölgan bojxona ittifoqiga, geografik yaqinligiga va sanoat salohiyatiga işora qiladi. Uning aytişiça, Turkiya allaqaçon xitoy elektromobillariga qarşi himoya çoralarini joriy qilgan, ya’ni YI taklif qilayotgan çeklovlar qaratilgan muammolarning bir qismini hal qilmoqda. U birinçi bosqiçda uşbu doiraga Turkiya, Yaponiya, Janubiy Koreya hamda Norvegiya va Şveytsariyani öz içiga olgan Yevropa erkin savdo assotsiatsiyasi (EFTA) mamlakatlarini kiritişni, maqomni keyinçalik qayta körib çiqiş imkoniyatini saqlab qolişni taklif etdi va yangi savodo nizolar oçilişidan ogohlantirdi: YI allaqaçon Xitoy va AQŞ bilan tarang munosabatlarga ega.

Avtoprom: investitsiyalar allaqaçon amalga oşirilgan

Yevropa avtomobil işlab çiqaruvçilari assotsiatsiyasi (ACEA) siyosat va strategiya bölimi boşliği Mariya Linkova-Niys IAA mahalliy işlab çiqarişni rağbatlantiriş sifatida tuşunilişi, savdo hamkorlarini jazolaş yoki bozorga kirişni çeklaş vositasi bölmasligi kerakligini ta’kidladi. U Yevropa işlab çiqaruvçilari qöşni mamlakatlarda, xususan Buyuk Britaniya, Turkiya va Marokaşda allaqaçon kiritgan investitsiyalarini e’tiborsiz qoldirmaslikka çaqirdi. Bu masala oğir transport — yuk maşinalari va avtobuslar uçun ayniqsa dolzarb, çunki ularning işlab çiqariş tarmoqlari YI va Turkiya örtasida çuqur integratsiyalaşgan. Uning baholaşiça, Yevropa avtopromi bir vaqtning özida dekarbonizatsiya, ta’minot zanjirlarining barqarorligi va qulay narxlarni saqlab qoliş zarurati bilan yuzma-yuz kelmoqda, YI yengil avtomobillar bozori esa hali ham 2019-yilgi körsatkiçdan taxminan 3 million maşinaga past.

Fransiya–Germaniya kompromissi Turkiya masalasini oçiq qoldirdi

Oktabr oyida Fransiya va Germaniya Yevropa işlab çiqaruvçilarining Xitoy bilan raqobatdagi mavqeini mustahkamlaşga qaratilgan avtomobil va sanoat siyosati böyiça kompromissga erişdi. Germaniya YI taşqarisidagi asosiy hamkorlarni ham hisobga oluvçi kengroq yondaşuv tarafdori bölsa, Fransiya qat’iyroq taqrifni qöllab-quvvatladi. Mavjud ma’lumotlarga köra, erişilgan kompromiss Buyuk Britaniyaning doiraga kiritilişini qöllab-quvvatlaydi, biroq Turkiyaning iştirok etiş huquqi hali noaniq qolmoqda. Gordon 2035-yilga möljallangan çiqindilar qoidalari qayta körib çiqilişiga ham şubha bildirdi: Komissiya taklifiga köra, avtomobil işlab çiqaruvçilar yangi maşinalarning çiqindilarini 90 foizga kamaytirişi, qolgan qismini, jumladan, kam uglerodli materiallar hisobiga qoplaşi kerak, biroq fransiya–germaniya kelişuvi, xabar qilinişiça, bunday qoplaş talabini olib taşlayapti — bu, uning fikriça, «yaşil» pölat va alyuminiyga bölgan talabni susaytirib, IAA maqsadlariga zarba berişi mumkin.

Ikki tomonlama savdo uçun masalaning narxi

Integratsiyaning şu qadar keng qamrovli bahs nima uçun aniq tarmoqlarga tegişli ekanini tuşuntiradi. Yevropa Ittifoqi Turkiyaning eng yirik savdo hamkori: 2025-yilda ikki tomonlama tovar aylanmasi 233 mlrd dollarga yetdi, bundan taxminan 62 mlrd dollari tayyor avtomobillar va ehtiyot qismlar, jumladan avtomobil sohasiga töğri keladi. ACEA maʼlumotlariga köra, 2025-yilda Turkiya YI dan avtomobil eksporti böyiça uçinçi yirik bozorga aylandi va ittifoq eksport bozorida 2024-yildagi 8,3 foizga qarşi 11,1 foiz uluşga ega böldi. Gordon alohida ravişda alyuminiyga taklif etilayotgan talablardagi xavflarga eʼtibor qaratdi: agar YI yetkazib berişlarni faqat tor doiradagi hamkorlar bilan çeklansa, xarajatlar oşadi, çunki alyuminiy işlab çiqariş juda köp energiya talab qiladi, YI da esa energiya qimmat — u Turkiya va Norvegiyani Yevropa elektromobil sanoati uçun imkoniyatli hamkorlar deb atadi. Şu fondda muhokamada işonçli hamkorlar yetkazib beriş zanjirlarida qatnaşişiga imkon beruvçi «Made with Europe» degan muqobil formula paydo böldi; Turkiyada yirik işlab çiqariş operatsiyalariga ega işlab çiqaruvçilar çeklovçi qoidalardan işlab çiqariş butunlay YI içida jamlangan kompaniyalarga qaraganda köproq zarar yetişi mumkin edi.