Asosiy ma’lumotlar

  • Molekulalarning konformasiya almaşinuvi, erituvçi ziçligi tebranişlari va diffuziyani boğlovçi model yaratildi.
  • Ikkita sekin kollektiv jarayon aniqlandi; mexanizm «ikkilamçi-kollektiv sekinlaşiş» deb nomlandi.
  • Hisobiy misolda reaksiya daraja qonuni böyiça — oddiy eksponensialdan sekinroq sönişi mumkin bölgan.

Model molekulalarning şakli, muhit ziçligi va diffuziyani boğlab berdi

Dori molekulalari fazoviy şaklini tez özgartira oladi, biroq ularning umumiy ölçanadigan reaksiyasi — atrof-muhit tufayli — sekin sönişi mumkin. Bu effektni süperkritik karbonat angidrid gazidagi ibuprofen misolida HSE (NIU VŞE) va RFAN Eritmalar kimyosi instituti olimlari tasvirlab berdi; iş haqida «Gazeta.Ru»ga VŞE matbuot xizmeti xabar berdi. Tadqiqot The Journal of Çemical Physics jurnalida çop etilgan.

Kritik nuqta yaqinida nima sodir böladı

Süperkritik CO₂ kritik qiymatlardan yuqori temperatura va bosimda mavjud böladı; bunday erituvçi, xususan, dori moddalarining mayda zarralarini olişda qöllanadi: bosim pasayganda erigan birikma qattiq fazga ajralib çiqadi. Zarralar hosil bölişidan oldin ham muhit konformasiyalar — egiluvçan molekulalarning turli şakllari — nisbatiga ta'sir körsatadi. Kritik nuqta yaqinida erituvçining ziçligi kuçli tebranadi: yuqori va past ziçlikdagi sohalar kattalaşadi, ularning qayta tuzilişi sekinlaşadi.

Ikkilamçi-kollektiv sekinlaşiş

Mualliflar uç jarayonni boğlovçi model yaratdi: molekulalarning şakl almaşinuvi, ziçlik tebranişlari va diffuziya — eritma komponentlarining qayta taqsimlanişi. Hisob-kitoblar ikkita sekin kollektiv jarayonni aniqladi: biri ziçlik tebranişlari bilan, ikkinçisi esa moddani tobora katta masofalarga köçiriş zarurati bilan bogliq. Molekulalarning özi şaklini tez almaşinaveradi, ammo sekin qayta tuzilayotgan erituvçi bilan boğlanişi bu ikkala jarayonni ölçanadigan signalda yaqqol namoyon qiladi. Mualliflar bu mexanizmni ikkilamçi-kollektiv sekinlaşiş deb atadi.

Muallif izohi va amaliy ahamiyati

«Erituvçining sekin xotirasi molekulalarga ötadi, şakllar orasidagi ötişlarning öz tezligi esa deyarli özgarmaydi», — dedi HSE MIEM katta ilmiy xodimi Yuriy Budkov. Hisobiy misolda reaksiya daraja qonuni böyiça, oddiy eksponensialdan ança sekin sönişi mumkin edi. Mualliflarning aytişiça, model molekulyar özgarişlarni ölçaş nima uçun faqat ötişlarning tezligini emas, balki atrof-muhitning uzoq davom etuvçi qayta tuzilişini ham aks ettirişi mumkinligini tüşuntirişga yordam beradi. Süperkritik CO₂ da dori mikrozarralarini oliş texnologiyalari uçun bu ölçanadigan kinetika molekulalarning öz xususiyatlariga sigmaydigan muhit hissasini öz içiga olişi mumkinligini bildiradi — bu talqin işda bayon etilgan modeldan kelib çiqadi.