Soğliqni saqlaşga iqlim mablağlarining atigi 1 foizi yönaltirilmoqda — COP31dagi ogohlantiriş

İqlim pullari tibbiyotga deyarli yetib bormayapti

Ekstremal issiqlik, suv toşqinlari va qurğoqçilik tibbiyot tizimlariga tobora kuçli bosim ötkazar ekan, jahon iqlim mablağlarining faqat kiçik bir qismi soğliqni saqlaş sohasiga yetib bormoqda. Buni tadqiqotçilar duşanba kuni COP31 iqlim konferensiyasida ma'lum qilişdi. «Soğliqni saqlaş mablağlari — bu juda kiçik bir qism, iqlim mablağlari umumiy xarajatlarining atigi 1 foizi atrofida», — dedi Adelphi Researç ijroçi direktori Dennis Tänzler— ekologiya va rivojlaniş siyosati böyiça mustaqil tahlil markazi vakili.

Issiqlikdan ölim soni ösib bormoqda

Muammoning qamrovini 2026-yilgi Lancet Countdown iqlim özgarişi va salomatlik böyiça hisobotima'lumotlari körsatadi: 2023-yilda issiqlik dunyo böylab taxminan 710 ming ölim bilan boğliq bölgan, ularning qariyb 71 foizi inson keltirib çiqaragan iqlim özgarişiga aloqador deb hisoblanadi. «Bu eng issiq yil ham emas edi, — dedi Lancet Countdownning Lotin Amerikasi böyiça mintaqaviy direktori Stella Hartinger. — Şundan keyin 2024-yil yanada oğir yil böldi, 2025-yil, endi esa 2026-yil. Demak, bu körsatkiçler ösişda davom etadi». BMT ma'lumotlariga köra, faqat 2026-yilning yozida Yevropada ortiqça ölim böyiça dastlabki baholar 30 ming kişidan oşdi, ularning qariyb 16 mingi 22–28-iyun kunlaridagi bitta issiqlik tölqiniga töğri keldi.

Moslaşuv qiyinçiliklari misoli sifatida Braziliya

Braziliya mamlakatlarga tibbiyotni isişga tayyorlaş qançalik murakkab ekanini körsatadi: umumiy davlat soğliqni saqlaş tizimi SUS bölişiga qaramay, ösib borayotgan iqlim xavflari va çuqur ijtimoiy tengsizlik noqulay guruhlarni himoya qiliş salohiyatiga bosim ötkazmoqda. Braziliyaning Talanoa instituti vakili Daniel Porsse mablağlarni asosiy tösiq deb atadi — ayniqsa yirik şaharlardan uzoqdagi jamoalarni himoya qiliş va şifoxonalarni tobora ekstremal ob-havoga çidamliligi uçun. Ötgan yili mamlakat 16 ta tarmoq rejasi bilan milliy iqlim moslaşuv rejasini tasdiqladi, ulardan biri aynan salomatlikka bağişlangan, biroq Porsse sözlariga köra, infratuzilma, tibbiy xodimlarni tayyorlaş va eng noqulay jamoalarni himoya qilişga qöşimça investitsiyalar zarur.

Xodimlar uçun iqtisodiy oqibatlar

Adelphi Researçning sakkiz mamlakat — Bangladeş, Braziliya, Fransiya, Hindiston, Indoneziya, Italiya, Nigeriya va Janubiy Afrika böyiça alohida tahlili issiqlik oila byudjetiga ham zarba berayotganini körsatadi: xodimlar iş vaqtini qisqartiradi, qöşimça tanaffuslar qiladi yoki işdan butunlay töxtaydi, issiqlik bilan boğliq kasalliklar esa şaxsiy tibbiy xarajatlarni oşiradi, ayniqsa tibbiy suğurta va tölanadigan kasallik ta'tiliga kiriş çeklangan joylarda. Qişloq xöjaligi va quriliş eng noqulay sohalar hisoblanadi: Tänzler sözlariga köra, Bangladeş, Hindiston, Indoneziya va Nigeriyada bu sohalardagi xodimlar issiqlik stressi tufayli yiliga taxminan 20 va undan ortiq iş kuniga teng yöqotişlarga duç kelmoqda.