«Nonuşta indeksi»: Rossiya hududlarida bir xil uy nonuştasining narxi deyarli 48 foizga farq qiladi

Bir xil ertalabki nonuşta — har xil narx

Rossiyaning turli hududlarida bir xil uy nonuştasining qiymati deyarli 50 foizga farq qiladi. Bunday xulosaga Life.ru Rosstatning 2026-yil avgust oyi uçun örtaça iste’mol narxlari asosida hisoblagan «Nonuşta indeksi»kelgan. Hisobga qat’iy savat kiritilgan: ikkita tuxum, 2,5–3,2 foiz yöğlilik 200 millilitr sut, 15 gramm sariy yöğ, 100 gramm buğdoy noni va içimlik — ikki gramm qora barg çoy yoki ön gramm tabiiy kofe.

Hududlar böyiça farq

Töliq hisoblangan hududlar orasida eng arzoni Penza viloyati böldi: çoyli nonuşta uçun 55,52 rubl, kofeli nonuşta uçun 72,64 rubl. Eng qimmat uçda esa 81,92 va 100,06 rubl bilan Tıva Respublikasi turadi. Çoyli variant böyiça farq 26,40 rublga, ya’ni taxminan 48 foizga, kofeli variantda esa taxminan 38 foizga yetadi. Oraliq örinlarni Tatariston (59,29 va 76,73 rubl), Oltoy ölkasi (61,37 va 76,94), Belgorod viloyati (61,63 va 77,81), Sverdlovsk viloyati (65,06 va 83,20) va Tyumen viloyati (73,88 va 96,20) egalladi. Moskva tanlanma röyxatining yuqori çegarasida qoldi: çoy bilan 81,14 rubl, kofe bilan 98,88 rubl.

Narxning özi emas, uning ağirligi muhim

Tadqiqotning asosiy natijasi — narxlar farqi emas, balki bir xil narxning daromadga turliça ta’sir qilişidir. Moskvada har kungi kofeli nonuştaning bir oylik qiymati taxminan 2966 rubl, Tıvada esa 3002 rubl: farq atigi 36 rubl. Lekin poytaxtda örtaça hisoblangan maoş taxminan 176 ming rubl, Tıvada esa taxminan 74,6 ming rubl bölgani uçun bu daromadning mos ravişda taxminan 1,7 foizi va 4 foiziga töğri keladi — yuklama taxminan 2,4 barobar farq qiladi. Şunga öxşaş effekt tanlanma röyxatining örtasida ham körinadi: Tataristonda oylik çek taxminan 2302 rubl bölib, bu örtaça maoşning taxminan 2,2 foizi, Oltoy ölkasida esa deyarli xuddi şu summa (taxminan 2308 rubl) allaqaçon taxminan 3,3 foizni taşkil etadi. Şu bilan birga, Life.ru aniqlaştirişiça, Rosstatning örtaça hisoblangan maoşi soliqlar olib taşlangunga qadar körsatilgan bölib, bunday summani hududning har bir aholisi oladi degani emas.

Farqni nima şakllantiradi

Narx farqining deyarli barçasini içimlik tanlovi emas, balki asosiy mahsulotlar yaratadi. Moskva va Penza viloyati misolida: avgustda ön dona tuxum poytaxtda 117,91 rubl, Penza viloyatida esa 60,83 rubl turdi, faqat şu mahsulot moskvaliklar savatiga taxminan 11,42 rubl qöşadi — bu çoyli nonuşta böyiça butun farqning deyarli 45 foizi. Non (kilogrammi uçun 161,24 rublga qarşi 100,12 rubl) bir porsiyaga yana taxminan 6,11 rubl, sut taxminan 3,97, sariy yöğ esa taxminan 3,37 rubl qöşadi. Bu tört mahsulot birgalikda farqning taxminan 97 foizini tuşuntiradi; kofeli variantda asosiy mahsulotlar taxminan 95 foizni taşkil etadi. Şunga qaramay, içimlik tanlovi uzoq masofada sezilarli: çoy örniga kofe hududga qarab oyiga 467 dan 670 rublgaça qöşadi — Penza viloyatida 514 rubldan Tyumen viloyatida taxminan 670 rublgaça.

Uy tuxumlari — «bepul nonuşta» emas

Rossiya Hukumati huzuridagi Moliya universiteti dotsenti Pyotr Şerbaçenko Life.ru bilan suhbatda kundalik kiçik narx farqining vaqt ötişi bilan alohida xarajat moddasiga aylanişini ta’kidladi. Öşa oliy öquv yurtining iqtisod fanlari nomzodi Mixail Xaçaturyan şaxsiy xöjalikning körinişdagi foydasidan ağohlantirdi: olti tovuq bir yilga taxminan 270 kilogramm yem talab qiladi, qöşimçalari, töşami va boşqa xarajatlar bilan böqiş yiliga taxminan 9,6 ming rublga tuşadi, bu esa tört kişilik oila uçun xuddi şunça tuxum sotib oliş narxi — 10–11 ming rublga qarşi. Töğridan-töğri tejab qolinadigan summa yiliga atigi 1–2 ming rubl (arzon yem va boğ çiqindilari hisobiga 3–5 ming rublgaça), birinçi yilda esa boşlanğiç xarajatlar tufayli bu samara yanada past bö'ladi.

Hisobning çeklovlari

Tanlanma röyxat töliq sakkiz subyektni qamrab oldi: Moskva, Penza, Belgorod, Sverdlovsk va Tyumen viloyatlari, Tatariston, Oltoy ölkasi va Tıva. Bu uy mahsulotlar töplamining hisobiy qiymati: u tayyorlaş, elektr yoki gaz, yetkazib beriş va umumiy ovqatlaniş xizmat haqlarini öz içiga olmaydi. Mualliflar «Nonuşta indeksi» alohida mahsulotlarning arzonligi reytingi emas, balki kundalik odatning narxini aniq hudud iqtisodiyoti kontekstida körsatişga uriniş ekanligini ta’kidlaydi.