«Avval ranglar vertikal joylaşgan edi»: Özbekiston bayroği muallifi ramz ustida işlaş haqida gapirdi

35 yildan keyin olingan suhbat

Xalq rassomi, akademik Anvar Mamajonov Daryo naşriga suhbat berdi, unda 1991-yil 18-noyabrda qabul qilingan Özbekiston davlat bayroği yaratiliş tarixini hikoya qildi. Uning aytişiça, u bu suhbatni 35 yil kutgan: «Bir paytlar buni özim aytişni xohlagan edim, keyin bu xohiş ham söndi». 1991-yil 1-sentyabrda mustaqillik e'lon qilingandan söng yangi davlat ramzlari masalasi kötarildi va tanlov e'lon qilindi, unga respublikaning burçak-burçagidan — bolalardan tortib kattalargaça, paxtakorlardan quruvçilargaça — 200 dan ortiq loyiha keldi.

Tanlov, komissiya va ranglar tanlanişi

Mamajonovning özi tanlov komissiyasi a'zosi bölgan — komissiyada, xususan, rassomlar Bahodir Jalolov va Javlon Umarbekov ham iştirok etgan — va ayni paytda tanlovga öz eskizlarini taqdim etgan. U işdan oldin geraltika va boşqa davlatlar bayroqlari haqidagi kitoblarni örganganini, közni çarçatmaydigan va uning kuzatişiça, boşqa davlatlar bayroqlarida uçramaydigan yaşil va kök ranglar tanlanganini aytgan. Birinçi prezident Islom Karimov iştirok etgan Oliy Kengaş yiğilişida rassomga qizil rangning ma'nosini tuşuntirişga töğri kelgan: uning aytişiça, Karimov qizil rangni inqilob va qon bilan böglab, uni yoqmas edi, Mamajonov esa musulmonlar uçun bu rang yomon köz va yomon sözlardan himoya ramzi ekanini javob qilgan.

Vertikal çiziqlardan 12 yulduzgaça

Rassomning aytişiça, dastlabki eskizlar qabul qilingan variantdan farq qilgan: ranglar vertikal joylaşgan, markazda esa Samarqand yoki Buxorodagi me'moriy yodgorlik tasviri bor edi — u bayroq uçun «juda oğir» deb olib taşlangan. Mamajonov uning örniga yarim oy va bitta yulduz çizgan, söng uning ta'kidlaşiça, Islom Karimovdan çiqqan taklif asosida 12 yulduz tasvirlagan. Uning sözlariga köra, u har kuni işlab, jami ming atrofida eskiz yaratgan va öziga bittasini ham qoldirmagan — barçasi, uning aytişiça, Oliy Kengaş arxivida saqlanadi.

Mualliflik, ölçamlar va mukofotning yöqligi

Rassom Vikipediya va boşqa manbalarda uçraydigan hammualliflar — Farhod Yöldoşev va Zayniddin Faxriddinov haqidagi körsatmalarni rad etib, bayroq ustida yolğiz işlaganini aytgan. Bayroq qabul qilingandan keyin eskizni aniq parametrlarga ega hujjatga aylantirgan: uzunligi 2,5 metr, kengligi 1,25 metr, har bir rangli çiziq 40 santimetr, qizil çiziqlar 2,5 santimetr; bayroq hozirgaça şu ölçamlarda işlab çiqariladi. Mukofot haqidagi savolga Mamajonov uning bölmaganini javob berdi: «Hammom tabriklayotgan edi: „Tabriklaymiz, ğoyangiz ötdi“. Şu bilan hammasi tugadi». Ta'kidlaymiz, bu bayonotlar — bitta suhbatta keltirilgan rassomning öz sözlari; ularning mustaqil hujjatli tasdiği naşrda yöq. Naşr ma'lumotiga köra, Mamajonov davlat gerbining ham muallifi, 20 dan ortiq xalqaro körgazma laureati hamda 2010-yilda Islom Karimov farmoni «Özbekiston xizmat körsatgan madaniyat xodimi» unvoniga sazovor bölgan.