Polyar vorteks odatdagidan ança erta kuçsizlanmoqda: meteorologlar mislsiz noyabr buzilişini qayd etmoqda

Noyabrda ilgari körilmagan buziliş

Polyar vorteks — Arktika balandligida aylanadigan past bosimli va juda sovuq havoning katta hududidir. Odatda u butun kuz davomida kuçayadi, yanvar atrofida eng yuqori çöqqiga çiqadi va qiş oxiriga kelib asta-sekin kuçsizlanadi; arktika havosini janubga çiqarib yuborişga qodir bölgan yirik buzilişlar odatda yanvardan martgaça sodir böladi. Biroq bu yil olimlar buziliş belgilarini allaqaçon noyabrda qayd etdi — Euronews ta'kidlaganidek, bu zamonaviy meteorologik kuzatuvlar tarixida mislsiz hodisa.

Bu ob-havo uçun nimani anglatişi mumkin

Reading universiteti meteorologi, professor Endryu Çarlton-Peres universitet tomonidan e'lon qilingan ekspert izohidamavsumning bunday erta bosqiçida kuzatilgan tösatdan stratosfera isib ketişi hodisasini olimlar ilgari heç qaçon körmaganligini aytdi. Vorteks kuçsizlaşganda yoki siljiganda yuqori balandlikdagi oqim (jet stream) buzilib, sovuq arktika havosining pastroq kengliklarga kirib borişiga imkon berişi mumkin. Buziliş Şimoliy va Markaziy Yevropada — Şvetsiya, Norvegiya va boşqa Skandinaviya hududlari, Britaniya orollari, Germaniya va Polşaning ayrim qismlarini öz içiga olgan holda — şuningdek Şimoliy Amerika va Osiyoning ayrim rayonlarida sovuq davrlar ehtimolini oşirişi mumkin.

Oqibatlar haqida gapiriş hali erta

Stratosferadagi jarayonlarning ta'siri ob-havo tizimlari şakllanadigan atmosferaning pastki qatlamlariga yetib borişidan oldin bir neça haftalik keçikiş bilan namoyon böladi, yakuniy effekt esa yuqori va past bosimli hududlarning joylaşuviga boğliq. Olimlar, şuningdek, Tinç okeanida rivojlanayotgan va atmosfera sirkulyatsiyasini özgartirişga qodir bölgan kuçli El-Nino ta'sirini ham örganmoqda. Iqlim özgarişi ayrim atmosfera jarayonlarining mumkin bölgan omili sifatida körilmoqda, biroq hozirgi mislsiz erta buziliş bilan töğridan-töğri boğliqlik hozirça aniqlanmagan. Meteorologlar kuzatuvlarni davom ettirmoqda: yaqin haftalar buziliş Şimoliy yarim şarda qişki ob-havoga jiddiy özgarişlar olib keladimi yoki yöqmi, körsatadi.