«Ölim jazosi: adolatning ğalabami yoki jamiyatning mağlubiyatimi?» — Kun.uz Gyugoning «Klod Gö» asarini tahlil qildi

Povest haqida

Kun.uz «5 daqiqa» rubrikasida Viktor Gyugoning «Klod Gö» povestiga bağışlangan tahlil eʼlon qildi, sarlavhaga şunday savol qöyib: ölim jazosi — bu adolatning ğalabami yoki jamiyatning mağlubiyatimi. Naşrning yozişiça, Gyugo aynan şu hikoya orqali inson taqdiri, ijtimoiy tengsizlik va davlat jazo tizimi mavzusini oçib beradi.

Syujet: non ögirlikdan boltaga qadar

Voqea Parijda başlanadi. Klod Gö — bilimli bölmagan, ammo fikrlaş va mulohaza yuritiş qobiliyatiga ega aqlli, mehnatkaş işçi. Qişda u işdan böşatiladi: uyda non va ötin tugaydi, oila oçlik va sovuq azobini başlaydi. Xotini va farzandini töydiriş uçun Klod ögirlik qiladi — va oilasi bir neça kun töyib yaşagaç, beş yil qamoq jazosiga hukm qilinadi.

Qamoq, obrö va hasad

Qamoq ustaxonasida Klodning aqli, işbilarmonligi va qadr-qimmati başqa mahbuslarning eʼtiborini tortadi: ular uning maslahatlarini tinglay başlaydi va unga hurmat körsatadi. Naşr öziga xos bir tafsilotni qayd etadi: qamoq başliğining özi mahbuslarni başqarişda Klodning taʼsiridan foydalanadi — lekin aynan şu mavqe başliqda hasad va nafrat tuğdiradi.

Alben va asossiz rad etiş

Klodning hayotiga yana bir inson kirib keladi — qamoqxonadagi ovqat yetarli bölmagani uçun unga oziq-ovqatini bölişişni söraydigan yaş mahbus Alben. Bu sodda mehr ikki kişini bağlaydi. Qamoq başliği ularni ajratişga qaror qiladi, heç qanday sabab tuşuntirmaydi: Klodning takroriy iltimoslariga va «Meni Albendan nima uçun ajratyapsiz?» degan savoliga u faqat «Şuning uçun» deb javob beradi. Kun.uz uşbu qisqa javobni asarning eng oğir sahnalaridan biri deb ataydi: insonning taqdiri, his-tuyğulari va ehtiyojlari özini tuşuntirişni ham lozim deb bilmagan amaldor qaroriga bağlab qoladi.

Final va sud

Avval Klod iltimos qiladi, söñra başliqga öylab köriş uçun bir kun muddat berib ogohlantiradi — lekin talablari yana rad etiladi. Başliq ustaxonaga kirganda, Klod oxirgi marta Albenni qaytarişni söraydi, tuzalib ketişiga vaʼda beradi, oğir ahvolini tuşuntirişga harakat qiladi — va avvalgi javobni olgaç, başliqni bolta bilan öldiradi. Şundan keyin öz joniga qasd qilişga uriniş muvaffaqiyatsiz tugaydi: u tirik qoladi. Sud jarayonida Klod başliq tomonidan yillar davomida körilgan haqoratlar, sevgan ayoli va farzandi haqidagi haqoratli sözlar, Albendan ajratiliş va rad etilgan yolvovişlari haqida gapiradi. U öz qilmişi uçun javobgarlikni öz zimmasiga oladi — lekin Kun.uz yozişiça, davlatga özining ham fuqarolari oldida javobgarligi borligini eslatadi.