Asosiy ma’lumotlar

  • Yer osti laboratoriyasi Nijne-Kans massivining gneys jinslarida 500 metrdan çuqurroqda qurilmoqda, quriliş 2018-yildan başlangan
  • Tadqiqot dasturi 150 dan ortiq ilmiy yönalişni qamrab oladi, ilmiy rahbarlikni IBRAE RAN amalga oşiradi
  • Laboratoriya çiqindilarni kömiş uçun möljallanmagan — uning vazifasi kelgusidagi qarorlar uçun ilmiy ma'lumotlar toplaş

Nima bölyapti

Rossiyada radioaktiv çiqindilarni ming yillar davomida yakka öziga izolyatsiya qiliş usuli sinovdan ötkazilmoqda. Kun.uz «Rosatom» ma'lumotlariga tayanib xabar berişiça, yer osti laboratoriyasi Nijne-Kans massivining töğ jinslarida qurilmoqda. Uning vazifasi — tabiiy geologik muhit va muhandislik himoya tösiqlarining radionuklidlarni qançalik işonçli uşlab turişini tajriba yöli bilan baholaş.

Bu nima uçun muhim va aynan nimani tekşirişyapti

Uzoq vaqt davomida radioaktivligini saqlab qoladigan yöqilğisini qayta işlaş jarayonida hosil böladigan yuqori va örta faol çiqindilar ming yillar davomida xavf tuğdirişi mumkin, şu sababli ularni joylaştiriş usullari sinçkovlik bilan tekşirilişi lozim. Laboratoriyaning tadqiqot dasturi 150 dan ortiq ilmiy yönalişni qamrab oladi: olimlar töğ massivining xususiyatlarini örganmoqda, himoya materiallari va konstruksiyalarni, jumladan turli jinslar va çiqindilar uçun maxsus konteynerlarning izolyatsion xususiyatlarini sinovdan ötkazmoqda. Loyihaning ilmiy rahbarligini Rossiya Fanlar akademiyasining yadro energetikasi xavfsiz rivojlaniş muammolari instituti (IBRAE RAN) amalga oşiradi. Tadqiqotçilarda uzoq muddatli xavfsizlikka oid nazariy modellar bor, yer osti laboratoriyasi esa ularning hisob-kitoblarini haqiqiy geologik şaroitlarda olingan ma'lumotlar bilan soliştiriş imkonini beradi.

Loyiha iştirokçilari nima deydi va keyin nima bö'ladi

Radioaktiv çiqindilar bilan işlaş milliy operatorining «Sibirskiy» filiali direktori Andrey Daxno loyihani yuqori faol çiqindilarni yakka izolyatsiya qiliş böyiça yeçimlar işlab çiqişdagi muhim bosqiç deb atadi. Uning aytişiça, işlar ayniqsa mustahkam gneys jinslarida olib boriladi, bu esa nazariy bilimlarni amaliyotda 500 metrdan çuqurroqda tasdiqlaşning öziga xos imkonini beradi — va faqat şundan keyin, nazorat organining roziligini olib, jamoatçilik fikrini hisobga olgandan söng, yakuniy izolyatsiya infratuzilmasini yanada rivojlantirişga kirişiş mumkin. Hisobga oliş lozim bölgan muhim jihat: qurilayotgan obyektning özi makbar (qabriston) emas — bugungi kunda uning asosiy vazifasi çiqindilarni izolyatsiya qiliş böyiça kelgusidagi qarorlar uçun ilmiy ma'lumotlar toplaşdan iborat. Laboratoriya qurilişi 2018-yildan buyon 2016–2020-yillar va 2035-yilgaça bölgan davr uçun yadro va radiatsion xavfsizlikni ta'minlaşga qaratilgan federal maqsadli dastur doirasida davom etmoqda.