Özbekistonda 2027-yil 5-fevraldan AGZSda uy balonlarını töldirgani uçun jarima joriy etiladi

Uy balonlarını töldirgani uçun yangi jarima

Özbekistonda avtomobil gaz töldiriş şoxobçalarında (AGZS) uy balonlarına süyültirilgan gaz beriş uçun ma’muriy javobgarlik joriy etilmoqda. AGZS uçun jarima 3 tadan 5 tagaça bazaviy hisoblaş miqdorini — 1,32 mln dan 2,2 mln sömgaya taşkil etadi. Moliyaviy javobgarlikka oid tegişli tüzatışlarni prezident Şavkat Mirziyoyev 2-noyabr kuni imzoladi; qonun Ma’muriy javobgarlik kodeksiga 101−1-moddani qöşadi «Süyültirilgan üglevodorod gazini çakana sotiş tartibini büziş» (buni Gazeta yozadi). Muhimi, sanksiya şoxobçaning öziga qaratilgan, balon töldiriş uçun murojaat qilgan fuqaroga emas: yangi modda iste’molçilar uçun alohida jarima nazarda tütmaydi. Tüzatışlar rasman e’lon qilinganidan üç oy ötib — 2027-yil 5-fevraldan küçga kiradi.

Taqsimotning tartibsizligi va gaz qimmatlaşişi fonida

Yangi me’yor darhol savol tüğdirdi: taqsimot tartibsiz bölgan tümanlardagi aholi yoqilğini qanday oladi. Sentabr başida prezident qölida ötgan uçraşuvda aytilgan ma’lümotlarga köra, süyültirilgan gaz bilan taxminan 3,8 mln iste’molçi va deyarli 2000 ta ijtimoiy soha obyekti ta’minlanadi; har biriga oyiga 20 kg yetkaziş uçun yiliga taxminan 912 ming tonna kerak. Tekşiruvlar 22% iste’molçiga gaz 46 kundan ortiq oraliq bilan yetkazilayotganini körsatdi. Oktabrda İqtisodiyot va moliya vazirligi hisob-kitoblarni taqdim etdi: ünga köra, yetkazişlar orasidaki örtaça oraliq 30−35 kunni taşkil etgan, ayrim hududlarda esa sezilarli köproq bölgan: Samarqand viloyati İştiyon tümanidaki bir fuqaroga gaz örtaça 53 kunda bir marta yetkazilgan (yanvar–iyulda u qöşimça 60 kgni kilogrammini 11 ming sömdan sotib olgan), Farğona viloyati Quştepa tümanidaki ayolga esa 71 kunda bir marta (u yana 24 kgni 13,5 ming sömdan olgan). Hukumat bu holatlarni taqsimot islohoti va narxlarni qayta körib çiqişning asosi sifatida keltirgan.

Taqsimot tüzimi va narxning özğarişi

31-oktabrdaki Vazirlar Mahkamasining qaroriga muvofiq aholi uçun süyültirilgan gazning tartibga solinadigan narxi kilogrammi 2000 sömdan 5000 sömgaya oşirildi — yangi tarif 15-noyabrdan amal qiladi. İjtimoiy jihatdan zaif oilalarga kilogrammi uçun 3000 söm, lekin oyiga 20 kgdan köp bölmagan miqdorda kompensatsiya belgilangan, ya’ni 60 ming sömgaya. 1-noyabrdan birja orqali gaz xaridini va aholiga yetkazişni «Hududgazta’minot» işitirokida taşkil etilgan LPG-Trade kompaniyasi uyuşatıradi; xususiy tadbirkorlar ham aholiga import gazini yetkazişi mumkin. Vakillar özğarişlarni içki işlab çiqariş qisqarişi, qimmatroq import uluşi oşişi va yoqilğini belgilangan müddatlarda yetkaziş zarurati bilan izohlaydi.

Tanqid: yetkazib beruvçilar javobgarligi oçiq masolan qolmoqda

İqtisodçi Otabek Baqirov e’tibor qaratdi gazni öz vaqtida olmayotganlarning ahvoliga. Uning fikriça, ziddiyat yüza keladi: AGZSda uy balonlarına gaz beriş uçun javobgarlik joriy etilayotgan bir paytda, yetkazib beruvçilar uçun gazni keçiktirib yetkazganlik uçun sanksiyalar yöq. «Agar „Hududgaz“ yoki yaqinda taşkil etilgan LPG-Trade propanni aholiga öz vaqtida yetkazmasa, heç qanday jazo yöq. Lekin odamlar özi balonni töldiriş uçun gaz töldiriş şoxobçasiga kelsa, töldiriş uçun katta jarima nazarda tütilgan», — deb yozdi u. Baqirov narxlarni oşirişni asoslaşda hukumatning özi taqsimot tartibsizligi tüfayli yoqilğini çetdan sotib olişga majbur bölgan aholi misollarini keltirganini eslatdi. Qonun gazga oid me’yordan taşqari, bozorlar va savdo majmualarida majburiy yonğinga qarşi süğurta yöqligi uçun (50−75 BHM, takroriy büzilişda — 75−100 BHM), yonğin auditi talablarini büzganlik uçun (fuqarolar uçun 15 BHM, mansabdor şaxslar uçun 30 BHM) jarimalarni joriy etadi hamda yonğin nazorati vakolatlarini kengaytiradi.