Klimatolog: Toşkentda isitiş mavsumi 11-noyabrdan boşlanişi kerak

Nima uçun issiqlik faqat 11-noyabrda yoqilişi mumkin

Klimatolog Erkin Abdulahatov Gazeta.uz uçun yozgan maqolasida Toşkentda isitiş mavsumi 11-noyabrda boşlanişi kerak, deb ta'kidlaydi. Uning dalili ob-havo başoratiga asoslangan: noyabr boşida iliq havo oqimi 9–10-noyabrda hududga şimoli-ğarbdan sovuq havoni tortib kela boşlaydi, 11–15-noyabrda esa Özbekiston orqali markazidagi bosimi 1035 gPa gaça yetadigan antisiklon ö'tadi. Özğidromet ma'lumotlariga kö'ra, 11-noyabrga kelib poytaxtda tungi harorat +1…+3°C gaça pasayişi mumkin; ayrim xorijiy prognoz modellari bö'yiça esa tunda +1…+2°C, kunduzi +10…+13°C bö'ladi. Bunday şaroitlarda ö'rtaça sutkalik harorat mavsumda birinçi marta +8°C dan pastga tuşadi va taxminan beş kun ketma-ket şu darajada qoladi.

Rasmiy mezon: beş kun +8°C dan past

Amaldagi qoida 13-bandda bayon etilgan Özbekiston Vazirlar Mahkamasining 2014-yil 15-iyuldagi 194-sonli qarorida: isitiş davri taşqi havoning ö'rtaça sutkalik harorati +8°C dan past bö'lgan beş kunlik davr tugaganidan keyingi kundan boşlanişi va harorat +8°C dan yuqoriga çiqqanda tugatilişi kerak. Boşlaniş va tuşaş muddatlarini Qoraqalpoğiston Vazirlar Kengaşi, viloyat va Toşkent hokimliklari belgilaydi. Muallif qayd etaşiça, norma matni deyarli sö'zma-sö'z 32-bandni takrorlaydi ÖzSSR hukumatining 1985-yil 30-sentyabrdagi 497-sonli qarori bilan tasdiqlangan qoidalarda, ya'ni amaldagi tartibning asosi hali ham sovet davridan qolgan: ö'şa yillarda yetti kunlik ob-havo başoratlari hali rivojlanmagan edi va qarorlar ö'tgan kunlarning faktik ma'lumotlariga asoslanib qabul qilinar edi.

Ö'n yillikdagi eng keç start

2026-yilning oktabri iliq ö'tdi: minimal harorat birorta ham +4°C dan pastga tuşmadi, 24–27-oktabrda esa ertalabki minimal haroratlar ö'rtaça sutkalik harorat +11°C dan yuqori bö'lgan şaroitda atigi +5…+6°C ni taşkil etdi — şu sababli 2024-yil oktabrida va undan oldingi yillardagidek issiqlik yoqişga oid kö'plab murojaatlar kelib tuşmadi. Klimatolog hisob-kitoblariga kö'ra, ö'tgan ö'n yillikning ölti mavsumida Toşkentda isitiş hanuz oktabrda yoqilgan: masalan, 2018 va 2021-yillarda mos ravişda 12 va 13-oktabrda. Agar issiqlik 11-noyabrda yoqilsa, bu ö'tgan ö'n yillikdagi eng keç start bö'ladi; keç start bö'yiça oldingi rekord 2017–2018-yilgi mavsumdagi 10-noyabr edi. Şu bilan birga, muallif ta'kidlaganidek, poytaxt hokimligi +8°C dan past beş kun haqidagi qoidaga amalda rioya qilmaydi, garçi har safar unga havola qilsa-da.

Muallif nimani ö'zgartirişni taklif qiladi

Abdulahatovning fikriça, ö'tgan asr ö'rtasida işlab çiqilgan va deyarli bajarilmaydigan qoidalar ö'rniga mahalliy iqlimni va xalqaro tajribani hisobga oluvçi yangi me'yorlar kerak. Uningça, isitişni boşlaş standartlari faqat haroratga emas, balki namlik, quyoş radiatsiyasi va başqa meteorologik kö'rsatkiçlarga — ya'ni rivojlangan mamlakatlardagi kabi ilmiy tadqiqotlar va aholi sö'rovlariga asoslangan bioklimatik ma'lumotlarga tayanişi lozim. Dalillar orasida: iqlim ö'zgarişi fonida kuzning silliq sovişi keskin sakraşlar bilan «karusel» haroratga aylandi; ö'tgan asrda qurilgan kö'p qavatli uylarning issiqlik izolyatsiyasi eskirgan; aholining qulay mikroiklimga bö'lgan ortib borayotgan talabi mehnat unumdorligiga ham, iqtisodiy faollikka ham ta'sir qiladi.