Asosiy ma’lumotlar
- COP31 Antaliyada (9–20 noyabr) AQŞning Parij bitimidan çiqişi va siyosiy kelişmovçiliklar fonida ötkazilmoqda.
- Avstraliya va Turkiya «2035-yilga qarab 35» maqsadini taklif qildi: 2035-yilga qadar jahon energiyasining 35 foizi elektr hisobidan.
- 2025-yildagi rekord emissiyaga qaramay, 2026-yilda geosiyosiy omillar va Xitoyda quyoş energetikasining ösişi tufayli ularning kamayişi kutilmoqda.
Antaliyada ötkaziladigan COP31 konferensiyasi: muammolar va yangi maqsadlar
9–20 noyabr kunlari Turkiyaning Antaliya şahrida ön minglab iştirokçini, jumladan muzokaraçilar, olimlar va faollarni yiğadigan COP31 BMT iqlim özgarişi konferensiyasi bölib ötadi. Tadbir Dubayda ötkazilgan tarixiy COP28 sammitidan uç yil ötgaç bölib ötadi, öşa sammitda mamlakatlar qazilma yoqilğidan voz keçiş majburiyati ilk bor qayd etilgan edi. Biroq hozirgi vaziyat AQŞning 2015-yilgi Parij bitimidan çiqişi va bir qança davlatlarda iqlim taşabbuslariga nisbatan şubhalar kuçayişi bilan murakkablaşmoqda, bu esa global hamkorlik uçun jiddiy siyosiy tösiqlar yaratmoqda.
Yangi maqsadlar va siyosiy kelişmovçiliklar
Muzokaralarni COP31 Avstraliya boşqarmoqda, u mezbon Turkiya bilan birga «2035-yilga qarab 35» global maqsadini taklif qildi — 2035-yilga qadar jahon energiya iste'molining 35 foizini elektr energiyasi hisobiga ta'minlaş. Parij bitimi doirasida, şuningdek, taraqqiyotning ikkinçi Global körib çiqişi boşlanadi, unda mamlakatlar emissiyani kamaytiriş böyiça yangilangan milliy hissalarini taqdim etadi. Siyosiy qarşilikka qaramay, mutaxassislar bozor iqtisodiyoti va texnologiyalar arzonlaşuvi qayta tiklanadigan energiya manbalari va elektr transportga ötişni rağbatlantirayotganini, siyosiy rahbarlar mahalliy darajadagi real jarayonlardan orqada qolsa ham, ta'kidlaydi.
Haqiqiy siljişlar va çeklovlar
Tahlilçilar geosiyosiy beqarorlik, jumladan Ormuz böğozining yopilişi, qazilma yoqilğidan voz keçişni tezlaştirganini, çunki neft va gaz importi murakkablaşib, qimmatlaşganini körsatmoqda. Eng yirik karbonat angidrid çiqaruvçisi bölgan Xitoyda elektr energiyasi işlab çiqariş uçun kömir işlatilişi oxirgi yil içida 1,9 foizga kamaydi, quyoş energiyasi esa kömirni siqib çiqara boşladi va uni zaxira manba maqomiga ötkazdi. Şu bilan birga, mutaxassislar «qutbli» ötiş xavfi haqida ogohlantirmoqda: bir davlatlar yaşil texnologiyalarni faol joriy etayotgan bir paytda, boşqalar, jumladan AQŞ, qarşilik körsatmoqda. Bundan taşqari, ötiş jarayoni energiyani saqlaş texnologiyalarining yetişmasligibilan sekinlaşmoqda, bu esa qayta tiklanadigan manbalarni keng joriy etişga tösqinlik qilmoqda.
Emissiya statistikasi va COP roli
2025-yilda global karbonat angidrid emissiyasi tarixiy çöqqiga çiqdi, biroq CarbonBrief ma'lumotlariga köra, joriy yilda ular taxminan 0,5 foizga kamayişi kutilmoqda, bu asosan Ormuz böğozi orqali neft taşuvi çeklovlari bilan boğliq. 2025-yilda atmosferadagi CO2 konsentratsiyasi 426,8 million uluşni taşkil etdi, bu sanoatgaça darajadan 53 foizga yuqori. Parij bitimining isişni 1,5°C bilan çeklaş maqsadi erişib bölmas deb hisoblansa-da, mutaxassislar COP jarayonining özi muloqotni saqlaş va dunyoning qayta tiklanadigan energiyaga ötişga tayyorligi haqida signal beriş uçun hal qiluvçi ahamiyatga ega ekanligini, yanada falokatli stsenariylarning oldini olişda muhimligini ta'kidlaydi.
