Xitoy Yevropa Ittifoqiga işlab çiqilayotgan «kill-switç» savdo vositasi sababli qarşi çora-tadbirlar bilan tahdid qildi

Pekinning yangi mexanizm işlab çiqilayotgan şaroitdagi bayonoti

Xitoyning Yevropadagi elçisi Çay Jun payşanba kuni ogohlantirdi, agar Yevropa Ittifoqi Xitoyga qarşi çeklovçi va kamsituvçi çora-tadbirlar joriy etsa, Pekin «öz manfaatlarini qat’iy himoya qiliş uçun qarşi çora-tadbirlar körişga majbur bö'ladi». Bu bayonot Yevropa Komissiyasi matbuotda «kill-switç» («öçirgiç») deb ataladigan favqulodda savdo vositasi ustida işlaş jarayonida yangradi: u iqtisodiy siyosati Yevropa bozorida jiddiy buzilişlarga olib keladigan mamlakatlar uçun Yevropa Ittifoqi bozoriga kirişni tezda töxtatiş imkonini berişi kerak. Çay, şuningdek, Xitoy savdo-iqtisodiy masalalarini siyosiylaştirişga, xavfsizlik tuşunçasini kengaytirişga va maksimal bosim amaliyotiga qarşi çiqişini bildirdi.

Vosita va uning kelib çiqişi haqida nimalar ma'lum

Savdo bö'yiça Yevropa komissari Maroş Şefçoviç Yevroparlament deputatlariga qonun loyihasi yil oxirigaça taqdim etilişini ma'lum qildi. Uning sö'zlariga kö'ra, mexanizm Yevropa Ittifoqiga «ança tezroq javob beriş, hatto Yevropa Ittifoqiga eksportni çeklaşgaça» imkonini beradi va «bizga adolatsiz munosabatda bö'lgan yoki Yevropa manfaatlariga zarar yetkazadigan» mamlakatlarga qarşi yö'naltiriladi. Rasmiy jihatdan vosita aniq mamlakatlarga bö'lanmagan, ammo amalda 450 million kişilik Yevropa iste'mol bozoriga kuçli bö'liq bö'lgan xitoylik manfaatlarga qaratilgan. Işlab çiqişni tezlaştirişga oktyabr boşidagi fransiya-germaniya taşabbusi turtki bö'ldi: Xitoy bojxona ma'lumotlariga kö'ra, Xitoydan arzon import yiliga 25 foizga ösdi, Yevropa Ittifoqining Xitoy bilan savdodagi defitsiti rekord darajaga — kuniga taxminan bir milliard yevroga yetdi, bundan taşqari, defitsitni har bir a'zo davlat qayd etmoqda. Yevropa Ittifoqi rahbarlari Komissiyaga tezkor javob vositasini yaratişni yana ötgan yilning oktyabrida topşirgan edi.

Muzokaralar konteksti va allaqaçon qabul qilingan çora-tadbirlar

Mexanizmni işlab çiqiş iyun oyidan beri davom etayotgan Bryussel va Pekin örtasidagi savdoni muvozanatlaş bö'yiça muzokaralar bilan parallel ravişda olib borilmoqda. 9 oktyabrda tomonlar xitoy gibrid avtomobillarining Yevropa Ittifoqiga yetkazib berişni çeklaş haqida kelişuvga erişdi — bundan sö'ng texnik maslahatlar davom etmoqda va Bryussel bunday modelni boşqa tarmoqlarda ham takrorlaşga umid qilmoqda. Avtomobil sohasidagi kelişuvlarni bajariş bö'yiça oraliq baholaş yanvar oyiga rejalaştirilgan, Şefçoviçning Xitoy savdo vaziri Van Ventaou bilan keyingi uçraşuvi esa 2027-yil martiga belgilangan. Şu bilan birga, Yevropa Ittifoqi rahbarlari Komissiyadan xitoy kimyo sanoati va maşinasozligi mahsulotlariga kvota va tariflar joriy etişni talab qildi; dumping va subsidiyalarni aniqlagan tekşiruvlar yakunlari bö'yiça nuqtaviy bojlar allaqaçon joriy etilmoqda. Bu Pekinning qarşi çora-tadbirlar bilan tahdidi emas: ilgari Xitoy Yevropa Ittifoqining davlat xaridlari kirişini çeklovçi va xorijiy investitsiyalar uçun şaroitlarni qattiqqöllik bilan tartibga söluvçi Industrial Accelerator Act qonun loyihasini, Pekinni tö'ğridan-tö'ğri atamagan holda, tanqid qilgan edi.