Turkiya COP31 oldidan «yaşil» energetikani kengaytirmoqda, biroq kömirdan voz keçmayapti

«Yaşil» energiya işlab çiqarişning rekord sur'atlari

Istanbuldan şimoli-ğarbga bir soatlik masofada joylaşgan 93 MVt quvvatli Çatalja şamol parki allaqaçon 18 yildan buyon tarmoqqa yiliga taxminan 287 mln kVt·soat berib kelmoqda — bu taxminan 115 ming xonadonni taʼminlaşga yetadi. Operator Sanko Enerji maʼlumotlariga köra, bunday işlab çiqariş har yili taxminan 185 936 tonna karbonat angidrid çiqindisining oldini oliş imkonini beradi. Bugungi kunda mamlakatda deyarli 300 şamol parki faoliyat yuritadi, duşanba kuni Antaliyada oçiladigan BMT iqlim sammiti COP31ga mezbonlik qilayotgan Turkiya «elektrifikatsiyani» kun tartibining markaziy mavzusi sifatida eʼtiborga olib, sammit allaqaçon berilgan iqlim majburiyatlarini amaliy jihatdan bajarişga yönaltirilgan bölişiga intilmoqda. Buni xabar qilmoqda AFP.

Maqsadlar va kömirga qarşi ziddiyat

Ember tahlil markazi maʼlumotlariga köra, ötgan yili Turkiya elektr energiyasining 43 foizi toza manbalardan olingan, şulardan 22 foizi şamol va quyoş energiyasiga töğri kelgan. Energetika vaziri Alparslan Bayraktar quyoş va şamol energiyasi örnatilgan quvvatlarini taxminan 40 GVtdan 2035-yilga kelib 120 GVtgaça uç barobar oşiriş rejasini eʼlon qildi. Şu bilan birga, kömir asosiy işlab çiqariş manbai bölib qolmoqda: vazirlik maʼlumotlariga köra, 2025-yilda u elektr energiyasi işlab çiqarişining 33,5 foizini berdi, Ember maʼlumotlariga köra esa kömirning deyarli uçdan ikki qismi import qilinadi. Turkiya kömir elektr stansiyalarini qurişni davom ettirmoqda va qazilma yoqilğidan voz keçiş sanasini belgilamagan. «Kengaytiriş rejalari bilan birga kömirdan davom etayotgan qaramlik Turkiyaning hozirgi yönalişi asosidagi ziddiyatni taʼkidlaydi», — dedi AFPga Beyond Fossil Fuels taşkilotidan Duygu Kutluay. U «yaşil» quvvatlarning ösişi qazilma yoqilğiga asoslangan işlab çiqarişni almaştirişi kerakligi, şunçaki qöşimça talabni qoplamasligi haqida ogohlantirdi.

Kömirdan voz keçiş nega keçiktirilmoqda

Bayraktar fevral oyida AFPga izohlab berişiça, Ankara energiya taʼminotining mavjudligi va importga qaramlikni kamaytirişga ustuvorlik beradi: «Kömir avval gaz bilan, örta va uzoq muddatli istiqbolda esa atom energiyasi bilan almaştirilişi mumkin». Turkiya şamol energetikasi assotsiatsiyasi raisi Ibrahim Erden «hammaga mos keladigan yagona yöl» mavjud emasligini, infratuzilma esa hozirça kömir stansiyalarini şunçaki öçirib qöyib, faqat şamol va quyoş energiyasiga tayaniş imkonini bermasligini qayd etdi. MOBEN maslahat kompaniyasi boş direktori Emin Emrah Danişning baholaşiça, kömir uluşini kamaytiriş uçun mamlakatga energiya saqlaş qurilmalari va atom energetikasiga yirik investitsiyalar kerak; Akkuyu AESning birinçi reaktori 2027-yil boşiga qadar işga tuşirilişi kerak, biroq uning fikriça, yadro rejalari (yana ikki stansiya işlab çiqilmoqda) taxminan 2040-yilgaça kömirga asoslangan bazaviy işlab çiqarişni almaştirmaydi, kömirdan töliq voz keçiş esa «2050-yillar örtasigaça» ehtimoldan yiroq. Içki «yaşil» energetika foydasiga yana bir dalil — energetika xavfsizligi: Turkiya Rossiyadan, Erondan va Ozarbayjondan neft, gaz va kömir importiga kuçli qaram.