Joşua Wong Gonkongning milliy xavfsizlik qonuni böyiça 10 yil qamoqqa hukm qilindi

Asosiy ma’lumotlar

Joşua Wong çet el kuçlari bilan til biriktirgani uçun 10 yil oldi; muddat qisman joriy jazoga hisoblandi
Joşua Wong xorijiy kuçlar bilan til biriktirgani uçun 10 yil oldi; muddat qisman joriy jazoga qöşib hisoblandi
Yanvarda kutilgan ozodlik 2036-yil oxiriga surildi
Yanvarda kutilgan ozod etiş 2036-yil oxiriga qadar keçiktirildi
AQŞ, Tayvan va Human Rights Watç hukmni qoraladi, Pekin va Gonkong hokimiyati uni qöllab-quvvatladi

Hukm va uning mantiqi

2026-yil 5-noyabrda Gonkong sudi 30 yoşli faol Joşua Wongni Pekin 2020-yilda joriy qilgan milliy xavfsizlik qonuni doirasida çet el kuçlari bilan til biriktirgani uçun 10 yil ozodlikdan mahrum qildi. Wong «qonunbuzarlik faoliyati» uçun deyarli beş yillik jazoni ötayotgan edi va yangi iş böyiça aybini 2026-yil sentyabrida tan oldi. AFP ma'lumotiga köra, sudya William Tam jinoyatni «ayniqsa ağır xarakterdagi» deb hisobladi va u umrbod qamoq bilan ham jazalanişi mumkin edi, biroq başlanğiç nuqta sifatida 13 yilni oldi va aybni tan olgani uçun muddatni 10 yilgaça qisqartirdi. Yangi muddatning ikki oy va ikki kuni joriy jazoga hisoblanadi, deb xabar berdi BBC.

Faolga qanday ayb qöyilgan

Ayblov 2020-yilning iyulidan noyabr oxirigaça Pekin va Gonkongga qarşi xorijiy sanksiyalar uçun olib borilgan kampaniyaga tegişli edi. Prokuratura Wong surgundagi sobiq qonun çiqaruvçi Nathan Law va başqa faollar bilan birga sanksiyalar va blokadalar tarafdorligi qilganini ta'kidladi; sud ularni milliy xavfsizlikka qarşi fitnaning «ikki yetakçisi yoki taşkilotçisi» deb atadi. Anadolu xabariga köra, sudya Tam faollar «yuqori lavozimli xorijiy mansabdorlar va muassasalar bilan aloqalardan foydalanib» ijtimoiy tarmoqlar va ğarb ommaviy axborot vositalari orqali xorijiy aralaşuvni ilgari suriş uçun işlatganini körsatdi. Hokimiyat, şuningdek, Wongning xalqaro tarafdorligi yana 2016-yilda Gonkongdagi inson huquqlari va demokratiya töğrisidagi AQŞ qonunini ilgari surişdan başlanganini, u 2019-yilda Amerika delegatsiyasiga borganini bildirdi.

Amaliy natija: yana ö'n yil

Wongning özi uçun asosiy özgariş: u «qonunbuzarlik faoliyati» uçun 4 yil 8 oylik jazoni ötab, 2027-yil yanvarida ozodlikka çiqişini kutgan edi — bu Gonkong tarixidagi eng yirik milliy xavfsizlik işi bölgan «gonkonglik 47» deb maşhur iş edi. Endi AFP va Anadolu ma'lumotlariga köra, South Çina Morning Postga tayanib, uning kutayotgan ozodligi 2036-yil oxiriga surildi. AFP körgan jazo yengillaştiriş töğrisidagi maktubida Wong 2027-yilda çiqişga umid qilganini, biroq yangi ayblov uni başlanğiç nuqtaga qaytganidek his qildirganini, qamoqdagi yillar esa uning hayotidagi «eng çuqur saboqlar» bölganini yozgan.

Tomonlar munosabati

Hukm qutblangan munosabatga sabab böldi. AQŞ u Xitoyning «asosiy erkinliklar tarafdorlarini ovozni öçiriş uçun ğoyat çoralar körişga tayyorligini» körsatayotganini bildirdi; Tayvan «tugamaydigan siyosiy ta'qiblar» haqida gapirdi, Human Rights Watç esa hukmni «şafqatsiz va adolsiz» deb atadi, mas'ul mansabdorlarga qarşi maqsadli sanksiyalarga çaqirdi. Nathan Law qöşimça muddatni «maskarad» deb atadi. Başqa tomondan, Gonkong ma'muriyati rahbari John Li Wong «qonunga töliq e'tiborsizlik körsatganini» aytdi, politsiya milliy xavfsizlik bölimi başliği Steve Li hukmni olqişladi, Pekin esa «milliy xavfsizlikka tahdid soladigan harakatlarga qarşi kuraş»ni qöllab-quvvatlaganini bildirdi. SOAS Xitoy instituti direktori Steve Tsang AFPga bergan izohida Wongning taqdirini Pekin «Gonkongni qö'lıda uşlab turgani» va 2019-yilgagi erkinroq davrlarga qaytiş yöqligining dalili sifatida baholadi.

Kontekst: milliy xavfsizlik qonuni böyiça rekord muddatlar

Wongning hukmi — bu qonun böyiça uning ikkinçi jazo muddati va bu qonunçilik böyiça eng qattiq jazolardan biri. Eng ağır jazoni hozirgaça yopilgan Apple Daily gazetasi asosçisi, tadbirkor Jimmy Lai olgan, u ham fevralda çet el kuçlari bilan til biriktirgani uçun 20 yilga hukm qilingan. Wong 14 yoşida Sçolarism guruhining hammuassisi sifatida şuhrat qozondi, 2014-yilgi «zont harakati»da qatnaşdi va 2016-yilda Law hamda Agnes Çow bilan birga Demosisto partiyasiga asos soldi — u 2020-yilda qonun joriy etilgandan keyin tarqab ketdi. Hukm e'lon qilingan kuni sud binosi taşqarisida kuçaytirilgan politsiya navbati turdi, zalga joy oliş uçun önlab odamlar navbatda turgan, hukmdan keyin esa tarafdorlar Wongni «Ozodligingni kutamiz» degan sözlar bilan köz yoşlari bilan kuzatib qöydi.