Tanzaniya muxolifati rahbari Lissu davlatga xiyonat işi böyiça oqlangaç, tört yil qamoq jazosiga hukm qilindi

Ayblanmagan modda böyiça — ya’ni ayblovda yöq bölgan modda böyiça hukm

Tanzaniyaning asosiy muxolifat partiyasi Çadema rahbari Tundu Lissu juma kuni tartibsizliklarga qözğalganlik uçun tört yil ozodlikdan mahrum qiliş jazosiga hukm qilindi — sud uni ölim jazasi tahdid qilgan davlatga xiyonat ayblovining asosiy qismidan oqlagaç. Bu haqda Deutsçe Wellexabar berdi. Sudya Lissuning saylovlarni buzişga çaqiruvçi bayonotlari ovoz berişga xalaqit beriş va zöravonlikka undaşga qaratilgan deb qaror çiqardi: «Ayblanuvçi bayonotlari bilan saylovlarni buziş va zöravonlik qözğatiş niyatida bölganiga işonç hosil qildik», — dedi sudya.

Ayblanuvçining e’tirozlari

Lissu hukmning mohiyatiga qarşi çiqdi: uning aytişiça, qözğalganlik unga qöyilgan ayblovlarda qatnaşmagan. «Meni qözğalganlikda ayblamadingiz, lekin siz, sudyalar, meni şu modda böyiça hukm qilyapsiz — faqat sizga unvon bergan kişiga taassurot qoldiriş uçun», — dedi u DW xabariga köra, Tanzaniya prezidenti Samiya Suluhu Hassanni nazarda tutib. Hukm öqilgandan söng u qöşimça qildi: «Bularning barçasi siyosiy ta’qiq edi. Meni qamoqqa oliş uçun bahonalar öylab topilgan». Lissu 2025-yil aprelida ayblanuvçilar versiyasiga köra tarafdorlarini «saylovlarni buzişga» va «qözğolonga safarbar qilişga» çaqirgan nutqi uçun hibsga olingan edi. U aybni rad etib, nutqi qonunni buzmagani va ta’qiq siyosiy xarakterda ekanini aytgan. Hukm çiqarilgunga qadar u 19 oy qamoqda saqlangan.

Noroziliklar va xalqaro tanqit fonidagi iş

DW ma’lumotlariga köra, Lissuning hibsga olinişi, hokimiyat tanqidçilarining öğirlab ketilgani haqidagi xabarlar va Çademaning 2025-yil oktabrda saylovlarda qatnaşişdan çetlaştirilişi mamlakatdagi ommaviy noroziliklarning sabablaridan biriga aylandi. Politsiya bir neça şaharda namoyişçilarga öt oçdi; rasmiy ma’lumotlarga köra yuzlab kişi halok bölgan, muxolifat va inson huquqlari himoyaçilari esa minglab qurbonlar haqida gapiradi. Prezident Hassan tomonidan tuzilgan komissiya aprel oyida kamida 518 kişi halok bölganini ma’lum qilib, zöravonlik uçun javobgarlikni norozilik qilganlarga yukladi; hokimiyat kuç tuzilmalarining haddan taşqari kuç işlatgani haqidagi da’volarni rad etadi. Hukm çiqarilişidan oldin Dar es Salaamda va sud binosi atrofida xavfsizlik kuçaytirildi. Iş xalqaro tanqitga sabab böldi: britaniyalik va yevropalik parlament a’zolari uni siyosiy motivli deb atab, Lissuning zudlik bilan ozod etilişini talab qildi va Hassanga yozgan maktubida «siyosiy raqibga ölim jazasini qöllaş adliya tizimini siyosiy repressiya vositasiga aylantiriş xavfini keltiradi» degan ogohlantiriş berdi. Özi, 58 yoşli Lissu, muxolifat faoliyati uçun köp marta hibsga olingan, 2017-yilda esa 16 marta öq otib yaralangan suiqasdni boşdan keçirgan; u bu hujumni siyosiy motivli deb hisoblaydi.

Hukm nimani anglatadi

Hukmning asosiy xususiyati — ayblov va hukm örtasidagi farq: sud davlatga xiyonat ayblovini olib taşladi, ammo boşida qöyilmagan qözğalganlik moddasi böyiça aybli deb topdi. Bu Lissu uçun ölim jazasi tahdidini bartaraf etdi, ammo u qamoqda qolaveradi va allaqaçon ötagan 19 oy hisobga olinganda, tayinlangan muddat amalda ötilgan muddatga yaqin. Çadema muxolifati va uning tarafdorlari uçun amaliy oqibatlar naşr materiallaridan kelib çiqmaydi; himoya apellyatsiya berişni rejalaştirayotgani noma’lum.