Jahon banki: Özbekistonda qaşşoqlik 17 foizdan 5,8 foizga kamaydi, biroq aholining 22 foizi zaif holatda qolmoqda

Qaşşoqlik bir neça barobar kamaydi, ammo turli ölçovlar böyiça

Özbekistondagi milliy qaşşoqlik darajasi 2021-yildagi 17 foizdan 2025-yilda 5,8 foizga tuşdi, bu Jahon bankining qaşşoqlik va tenglik böyiça bahosidakörsatilgan; Euronews naşri buni yozgan. Bandlik va qaşşoqlikni kamaytiriş vazirligi matbuot anjumanida 2026-yilning birinçi töqqiz oyida bu körsatkiç yanada pasayib, 3,6 foizga yetgani haqida xabar berdi. Bankning bahosiga köra, 2021–2025-yillar davomida milliy qaşşoqlik çegarasidan taxminan 3,7 million odam çiqib ketgan.

Kamayişning ortida nima bor

Daromadi örtaçadan yuqori mamlakatlar uçun qat’iyroq xalqaro çegaraga — xarid qobiliyati hisobga olingan holda bir kişi uçun kuniga 8,30 dollar — köra, qaşşoqlik 38,1 foizdan 12,4 foizga kamaydi. Yevropa va Markaziy Osiyoda bu çegaradan ötgan taxminan 21 million odamning qariyb 40 foizi Özbekistonga töğri keladi; bank ma’lumotlariga köra, bu 2000-yildan beri dunyodagi eng yirik 15 ta qaşşoqlikni kamaytiriş holatidan biri sanaladi. «Köproq iş örinlari va yuqoriroq iş haqlari yutuqlarning asosiy omili böldi», — dedi Euronews naşriga Jahon bankining Markaziy Osiyo böyiça direktori Naji Benhassin. 2022–2025-yillarda qaşşoqlikning 8,4 foiz punktgaça kamayişining 6,1 foiz punkti iş haqlarining ösişi hisobiga böldi; past maoşli xodimlarning real iş haqi yiliga kamida 11–12 foizga ösdi. Eng qaşşoq 20 foiz aholi içidagi erkaklar orasida bandlik 38 foizdan 65 foizga ösdi, yollanma xodimlar uluşi esa 18 foizdan 46 foizga yetdi.

Bandlik sifati va zaiflik

Jahon banki zaif tomonlarni ham körsatdi: qaşşoq yollanma erkak xodimlarning qariyb 60 foizi norasmiy band, 40 foizdan ortiği muntazam bölmagan, vaqtinçalik yoki mavsumiy işlarda mehnat qiladi. «Bunday şaroitlarda işlaydigan xodimlar daromadning katta noaniqligiga duç keladi», — deb qayd etdi Benhassin. Örta sinf uluşi 2021-yildagi 37 foizdan 2025-yilda 72 foizdan oşdi, şu jumladan yuqori örta sinf uluşi 8 foizdan 31 foizga yetdi, biroq 2025-yilda aholining qariyb 22 foizi iqtisodiy jihatdan zaif holatda qoldi: işdan böşaş yoki kasallik ularni qaşşoqlik çegarasiga qaytarişi mumkin edi. Mintaqaviy farq sezilarli: Toşkentda aholining 2 foizi zaif toifaga mansub bölsa, Andijonda bu 32 foizni taşkil etdi. Alohida vazirlik 2026-yilning töqqiz oyida 824 ming kişini doimiy işga joylaştirgani hamda 980 ming norasmiy işçining bandligi rasmiylaştirilgani haqida xabar berdi.

Gender tösiqlari va davlat dasturlariga tuzatişlar

Qaşşoq va zaif xonadonlarda iqtisodiy jihatdan faol bölmagan kattalarning 92 foizi ayollardir; ulardan 85 foizi asosiy sabab sifatida uy va oila majburiyatlarini körsatadi. Mehnat haqidagi gender farqi 35–40 foizga yetadi. Bank bolalarga qaraş xizmatlarini kengaytiriş, töliq kunlik maktablarda öqitiş va kasbiy ta’lim, şuningdek, raqobat va moliyalaş imkoniyatlariga oid islohotlarni tavsiya qiladi. Bandlik va qaşşoqlikni kamaytiriş vaziri Botir Zohidov bahoning xulosalari islohotlar natijalarini tasdiqlaşini aytib, qimmatli iş örinlariga kirişni kengaytiriş böyiça işni davom ettirişga va’da berdi. Hukumat, şuningdek, biznesni qöllab-quvvatlaş dasturlariga yondaşuvni tuzatdi: prezident ma’muriyati ma’lumotlariga köra, Şavkat Mirziyoyev raisligida 3-sentabrda ötkazilgan yiğilişda e’lon qilinganidek, mintaqalarda bir yilda taşkil etilgan 86 ming kiçik korxonadan 15 mingi faoliyatini töxtatgan, 62 ming qarz oluvçi esa kreditlarni qaytarişda qiyinçiliklarga duç kelgan. Endi dasturlar samaradorligi berilgan kreditlar hajmi böyiça emas, balki yaratilgan doimiy iş örinlari va xonadonlarning barqaror daromadlari böyiça baholanadi hamda moliyalaş böyiça kattaroq vakolatlar tuman darajasiga ötkaziladi.