Frankfurtda Germaniyadagi birinçi Yahudiy akademiyasi öçildi

Germaniyada birinçi bölgan bunday akademiya

Frankfurtda Yahudiy akademiyasi — Germaniyadagi birinçi bunday muassasa öçildi, deb xabar beradi Deutsçe Welle. Şahar tanlanişi tasodifiy emas: Frankfurt tarixan yahudiy intellektual hayotining markazi bölgan va hozir ham Berlin, Myunxen va Dyusseldorfdan keyin mamlakatdagi yahudiy hayotining asosiy markazlaridan biri bölib qolmoqda. Akademiya şahardagi eng katta sinagogadan piyoda ön daqiqadan kam masofada, 1938-yilda natsistlar yahudiy erkaklarini kontslagerlarga surgun qiliş uçun yiğgan yarmarka hududidagi tarixiy festival zalidan kö'rinadigan joyda joylaşgan.

Rozensveygning Lehrhaus'i bilan uzviylik

Yangi akademiya özini 1920-yilda Frankfurtda asos sölingan va faylasuf Frans Rozensveyg (1886–1929) bilan bögliq bölgan yahudiy Lehrhaus'i («ö'quv uyi») an'anasi davomçisi deb biladi; natsistlar uni 1938-yilda yöpgan. Şahar yahudiy jamoasi 1914-yilda Gyöttingen universitetining asos sölinişida ham qatnaşgan, aynan Frankfurtda esa 1950-yilda Germaniya Yahudiylarining Markaziy kengaşi taşkil etilgan, uning ştab-kvartirasi bugungi kunda Berlinda joylaşgan. Loyiha Markaziy kengaşning söbiq raisi Dieter Graumann taşabbusidan ösib çiqqan: u 2012-yilda ta'lim bölimi yaratişni taklif qilgan edi; muassasaning hozirgi direktorlari uning faoliyatini şakllantirgan.

Öçiliş marosimi va siyosatçilarning munosabati

Duşanba kuni bölib ö'tgan öçiliş marosimida Germaniya Yahudiylarining Markaziy kengaşi raisi Yozef Şuster şunday dedi: «Biz nafratga qarşi ta'lim, ta'lim va yana ta'lim bilan kuraşişimiz kerak». Uning sö'zlariga kö'ra, institut — «Germaniyani öz uyim deb bilişga qaratilgan yahudiy jamoasining qat'iyatini» aks ettiruvçi «bosqiçma-bosqiç yutuq», ammo u şu bilan birga «Germaniyadagi yahudiy hayoti insoniyatga qarşi jinoyat — Şöodan beri heç qaçon bunday katta xavf ostida emasligini» ta'kidlagan. Federal prezident Frank-Valter Ştaynmayer antisemitizmni şartsiz rad etiş va unga siyosiy jihatdan ham qarşi kuraşişga çaqirib, Holokostda ölti million yahudiyning ö'ldirilişi yahudiy bilim dunyosiga ham qaratilganligini eslatib ö'tdi. U Rozensveyg merosiga alohida hurmat bajo keltirdi.

Dastur va kundalik xavfsizlik realligi

Akademiya yuz yillik vila xususiyatlarini tö'rt qavatli zamonaviy binolar bilan birlaştirgan. Baş direktorlar Sabine Donat va Doron Kizel uni «akademik dunyo va keng jamoatçilik ö'rtasidagi kö'prik» hamda «olimlar uyi va savol beradiganlar uyi» deb ta'riflaydi. Dastur markazida din falsafasi, etika va zamonaviy yahudiy hayoti haqidagi dolzarb muhokamalar turibdi; Kizel yahudiy hayotining xilma-xilligini kö'rsatiş muhimligini ta'kidlab, «yahudiylar» yoki «yahudiy tafakkuri» haqida birlikda gapiriş «butunlay notöğri» ekanini qayd etgan. Şuster Frankfurter Allgemeine gazetasiga bergan intervyusida akademiya jamoatçilik maydoniga «antisemitizm va yahudiylar ta'qibi mavzusidan taşqari yahudiy mavzularini» ölib çiqişiga umid bildirgan, biroq Kizel mamlakatda antisemitizm «kö'plab mavzular ortiga yaşiringan, lekin özini yana namoyon qilaverişini» tan ölgan. Akademiya kiriş qismiga mezuza ö'rnatilgan, xavfsizlik çoralari esa binoning ajralmas qismiga aylangan: «Yahudiy muassasalari qö'riqlanişi kerakligi — bu aççigli reallik», — dedi Donat, akademiya qö'riqlaşini yahudiy maktablari va sinagogalarni himoya qiliş bilan söliştirib. Quriliş taxminan 40 million yevroga tuşdi — taxminan yarmini Markaziy kengaş, yarmini federal va yer hukumatlari qöplagan; summa 2021-yilda tamal toşi qö'yilgan paytdagi hisob-kitoblardan sezilarli darajada yuqöri çiqdi, bunga qisman konstruktiv xavfsizlik çoralari sabab bölgan.