Asosiy ma’lumotlar
- BAA operatorlari ekipajlarning «ijtimoiy» internetini muhim operatsiyalar boşqaruv tizimlaridan ajratişga majbur — Alla Alsadi, IEC Telecom
- BAA operatorlari ekipajlarning «ijtimoiy» internetini muhim operatsiyalarni boşqariş tizimlaridan ajratişga majbur — Alla Alsadi, IEC Telecom
- Sentabrda BAA Eron-Isroil uruşi fonida bir kun içida 640 000 kiberhujumga duç keldi, mamlakat kiberxavfsizlik rahbari ma’lumotlariga köra
- Yaqin Şarq energetika va sanoatida sizişning örtaça qiymati — 2025-yilda taxminan 8,5 mln dollar (IBM)
- Yaqin Şarq energetikasi va sanoatida ma'lumot oqib çiqişining örtaça qiymati — 2025-yilda taxminan 8,5 million dollar (IBM)
Oila bilan aloqa — zaiflik nuqtasi sifatida
BAA neft-gaz operatorlari ösib borayotgan xavf bilan yuzma-yuz kelmoqda: kiberjinoyatçilar xodimlarga yaqinlari bilan aloqa örnatiş uçun beriladigan internet orqali platformalar tizimlariga kirişga harakat qilmoqda. Bunday ogohlantirişni Abu-Dabi şahrida ötgan Adipec energetika konferensiyasida mutaxassislar bildirdi, bu haqda The National yozadi. Oylab dengizda böluvçi dengizçilar uçun tarmoqqa kiriş oila bilan aloqa örnatişning muhim usuliga aylandi, ammo bunday tarmoqlarni uskunalar boşqaruv tizimlari bilan bir joyda joylaştiriş energetika kompaniyalari uçun yangi xavflar tuğdiradi.
Sönggi yillarda nimalar özgardi
Avval dengiz platformalaridagi aloqa deyarli faqat işlab çiqariş ehtiyojlariga yönaltirilgan edi, xodimlar esa çeklangan limitli sun’iy yöldoş telefonlariga tayanardi. IEC Telecom kompaniyasining energetika böyiça guruh vitse-prezidenti va Yaqin Şarq böyiça operatsion direktori Alla Alsadi sözlariga köra, sönggi beş-olti yil içida kompaniyalar ekipajlarga internetni «farovonlik tizimi» elementi sifatida bera boşlagan. U bunday tarmoqlarni muhim operatsiyalar boşqaruv tizimlaridan ajratiş zarurligini ta’kidladi va kompaniyalar xodimlarning kiberxavfsizlik böyiça tayyorgarligini kuçaytirayotganini qöşdi: «Qança köp ulanibsiz, şunça köp zaifsiz».
Hujumlar konteksti va voqealar narxi
BAA uçun soha xavflari bu yilgi Eron uruşi paytida namoyon böldi: sentabrda mamlakat bir kun içida 640 000 hujumga duç keldi, BAA kiberxavfsizlik rahbari doktor Muhammad Al-Kuvayti Eronni sun’iy intellekt tarqatişi bilan kuçaygan bu hujumning «asosiy öyinçilaridan biri» deb atadi. Avgustda BAA Kiberxavfsizlik kengaşi energetika, aviatsiya va ta’lim sohalariga taşkil etilgan hujumlar qaytarilgani haqida xabar berdi. Mamlakatdan taşqarida ham muammoning miqyosi sezilarli: Positive Teçnologies sentabr oyida Saudiya Arabistonining neft-gaz sohasiga xizmat körsatuvçi kompaniyaning tovlamaçilar guruhi tomonidan buzib kirilgani haqida xabar berdi, Palo Alto Networks esa 2025-yil avgustidan 2026-yil fevraligaça Yaqin Şarqdagi energetika va dengiz xizmatlari kompaniyasiga qilingan hujumlar tört tölqinini aniqladi. IBM ma’lumotlariga köra, Yaqin Şarqda energetika va sanoat sohasidagi ma’lumotlar sizib çiqişining örtaça qiymati 2025-yilda taxminan 8,5 mln dollarga yetdi, mintaqadagi zararli sizişlarning 26 foizi esa sun’iy intellektdan foydalaniş bilan boğliq.
Ekipajlar uçun internet kiriş nima uçun me’yor bölib qoldi
Dengizçilarning aloqasini ta’minlaş talabi xalqaro miqyosda ham mustahkamlangan: Xalqaro mehnat taşkilotining Dengiz mehnat konvensiyasiga 2024-yil dekabrda kuçga kirgan tuzatişlar kemalarda ijtimoiy aloqaga kiriş haqidagi qoidalar joriy etdi. Britaniyaning Maritime and Coastguard Agency agentligi 2026-yil martdagi qöllanmada messenjerlar, elektron poçta va ijtimoiy tarmoqlarga kiriş uzoq reyslarda xodimlarning yolğizlik hissini kamaytirişga yordam berişini qayd etdi, ammo ayni paytda himoyasi zaifroq ulanişlar kiberjinoyatçilarga hujum qiliş imkoniyatlarini oçib berişi haqida ogohlantirdi. Şu tariqa kompaniyalar ikki talab — ijtimoiy va himoyaviy talab örtasida qolmoqda, yeçim esa tarmoqlarni ajratiş va trafikga ustuvorlik berişga qisqaradi.
Zaxira kanallar va aloqa narxi
Rivojlanayotgan raqamlaştiriş platformalarni uskunalarni monitoring qiliş va masofadan boşqariş boğliq bölgan asosiy internet ulanişining uzilişlariga ham tayyorlanişni talab qiladi. Alsadi aloqa yöqolişi moliyaviy yöqotişlarga olib kelişini, ayniqsa uzluksiz işlaydigan obyektlarda buni ta’kidladi. IEC Telecom beş yil davomida zaxira kanalga ötişni daqiqalardan soniyalargaça qisqartiruvçi texnologiyani işlab çiqdi: tizim uzilişni avtomatik aniqlaydi, muqobil tarmoqqa ötadi, muhim xizmatlarga ustuvorlik beradi va ahamiyatsizroq trafikni çeklaydi. Uning sözlariga köra, zaxira aloqa ilgari dengiz maydonçasining aloqa va boşqariladigan xizmatlar xarajatlarining taxminan 10 foizini taşkil etar edi, yangi texnologiya esa bu uluşni taxminan 5 foizgaça kamaytirişi mumkin.
Energetikada sun’iy intellekt — konferensiyaning alohida mavzusi sifatida
Xuddi şu materialda White Paper Media Consulting tadqiqot kompaniyasining hamasosçisi Yazad Daraşning bahosi keltirilgan: sun'iy intellekt «energetika sohasini tez özgartirib bormoqda», operatsiyalar samaradorligini oşirib, texnik xizmatni optimallaştirib, talab va taklifni muvozanatlaştirib bormoqda. Uning sözlariga köra, Adnoc va Dewa kabi öyinçilarning yeçimlarni jadal joriy etişi fonida BAA energetikasidagi sun'iy intellekt bozori 2030-yilga kelib 150 million dollardan oşişi kutilmoqda, özi esa bu raqamni «konservativ» deb hisoblaydi, çunki haqiqiy investitsiyalar uni ikki barobar oşib ketişi mumkin.
