«10-blok»: Osvensimdagi sterilizatsiya tajribalari haqidagi film Germaniya prokatiga çiqadi

Holokostning unutilgan sahifasi — ekranda

1943-yil boşida SS Osvensimda bir neça yuz yahudiy ayol va qizni kunduzi yoruğlik tuşmaydigan binoga — 10-blokka qamab qöydi. U yerda ginekolog Karl Klauberg (filmda uni Aksel Pral öynaydi) SS rahbari Genrix Gimmlerning topşiriğiga köra ayollarni ommaviy sterilizatsiya qiliş usullarini sinab kördi; mahbuslarning köplari azobli protseduralardan omon qolmadi. Uşbu jinoyatlar haqida uzoq vaqt deyarli heç narsa ma'lum emas edi — 10-blok haqida ssenariyçi va prodyuser Elis Brauner, ilgari Stiven Spilbergning Şoah Foundation jamğarmasi uçun omon qolganlar bilan suhbat qurgan edi, faqat Bogdan Musyalning «Mengele çamadoni» kitobidan bilibdi. Bu haqda Euronews xabar beradi.

«Kulrang zonadagi» şifokor

Ayollardan taşqari, film yahudiy şifokori Maksimilian Samuel (Kristian Berkel) haqida ham hikoya qiladi — u Kyolnlik ginekolog bölib, SS uning qizi hayotini garovga olib, hamkorlikka majbur qilgan edi. Brauner Euronews bilan suhbatda Primo Levi kiritgan «kulrang zona» atamasi haqida gapiradi va Samuel ustidan axloqiy sud çiqarişdan boş tortadi: «Osvensim mahbusi bölgan odamni — qanday iş qilganidan qat'i nazar — heç kimni ayblaş mumkin emas». Filmda qarşilikning timsoli şifokor Adelaida Otval (Bibiana Beglau) böldi — u 1943-yilning yanvarida «yahudiylarning dösti» sifatida Osvensimga surgun qilingan fransuz ayol bölib, sterilizatsiyalarda qatnaşişdan boş tortgan; keyinçalik «Yad Vaşem» uni «Xalqlar örtasidagi öng odam» unvoni bilan taqdirlagan. Braunerning aytişiça, ssenariy guvohlar körsatmalariga va sud protokollariga tayanadi: «Har bir lager raqami haqiqiy, har bir qahramon rostdan ham mavjud bölgan» — faqat bitta abort sahnasida voqealar iştirokçisi syujet uçun boşqa qahramon bilan almaştirilgan.

«10-blok» qanday suratga olingan

Suratga oliş işlari 2025-yilning sentyabrida Berlindagi CCC studiyalarida boşlandi; u yerda originalning 3D-modellari asosida yotoqxona va operatsiya xonalari bilan 10-blokning özi qayta tiklandi. «Osvensim» memorial majmuasi badiiy film uçun birinçi marta lager haqidagi yangi 360 darajali VR-materiallarni jamoaga taqdim etdi; tabiiy kadrlar şu materiallardan olingan. Mahbuslarning keliş sahnasi Bogum temir yöl muzeyida yuzlab epizod aktyorlari iştirokida suratga olindi. Aktrisalar boşlarini oqartirdi — ayrimlari töğridan-töğri kamera oldida; rollar imkon qadar qurbonlar kelib çiqqan mamlakatlar aktrisalariga berildi, ulardan biri ladino tilini örgandi. Filmda musiqa yöq: faqat yakuniy titrlarda Holokost qurbonlari uçun yahudiy duosi yangraydi. Myunxendagi premyerada zalni faqat ozgina tomoşabin tark etdi, keyinçalik film Lyudvigşafendagi Germaniya kino festivalida tomoşabinlar simpatiyasi mukofotini oldi.

Ijodkorning şaxsiy konteksti

Holokostdan omon qolgan prodyuser Artur Brauner — CCC kompaniyasining asosçisi — va uning rafiqasi Mariyaning qizi Brauner uçun filmning qattiqqöqligi 2023-yil 7-oktyabr voqealari bilan ham boğliq. Uning sözlariga köra, yahudiy bölgani uçun u Isroil siyosati uçun javobgar deb hisoblangan. Muammoning qamrovini, Euronews keltirgan RIAS ma'lumotlariga köra, raqamlar körsatadi: 2025-yilda Germaniyada taxminan 8700 antisemitik hodisa sodir bölgan — bu kuniga deyarli 24 ta, 2020–2022-yillarda esa yiliga örtaça 2500 atrofida edi; RIAS, ayni paytda, köplab hodisalar haqida xabar berilmayotganini qayd etadi. Brauner ota-onasi himoya qilgan xotira madaniyatini amalga oşmagan deb baholaydi va şu sababli ularning işini davom ettirişga niyatli: film 5-noyabrda inglizça subtitrlar bilan Germaniyaning tanlangan kinoteatrlarida çiqadi, unga Brauner Hayke Gronemayyer bilan birga tarixiy kontekst haqida kitob yozdi, özi esa filmdan asosan yoş auditoriyaga hisoblanib, maktablarda körsatişni rejalaştirmoqda.