Özbekistonda havoni ifloslanişdan himoya qiliş nazorati kuçaytirilmoqda: korxonalarning töxtatilişi, monitoring va yaproq yoqiş uçun jarimalar

Qoidabuzarlarning faoliyatini töxtatiş

Atmosfera havosining sifatiga ta'sir qiluvçi korxonalar nazoratini kuçaytirgani haqida Ekologiya va iqlim özgarişi milliy qömitasi ma'lum qildi — buni UzNews.uz yozgan. Namanganda «Porloq» mahalla aholisi yomon hid böyiça şikoyat qilgaç, «H.S.» xöjalik sovuni işlab çiqaruvçi korxona tekşirildi. Unda çang-gaz uşlovçi filtrlarsiz işlagani, laboratoriya tekşiruvlari ayrim kimyoviy körsatkiçlar böyiça me'yorlardan oşib ketganini aniqlagani va davlat ekologik ekspertizasi xulosasining yöqligi qayd etildi. Korxona faoliyati buzilişlar bartaraf etilgunga qadar vaqtinça töxtatildi.

Reydlar va modernizatsiya

Toşkentning Sergeli tumanida ham xuddi şunday çora-tadbirlar körildi: «Yuqori Darxon» mahallasida inspektorlar qozonxonasi notöğri işlayotgan filtr holatida ekologik talablarga zid holda kömir bilan işlaydigan issiqxona aniqladi. Issiqxona işi töxtatildi, mas'ul şaxsga jarima solindi. Qömita ma'lumotlariga köra, reydlar keçayu kunduz davom etmoqda. Şu bilan birga monitoring kengaymoqda: I–II toifadagi korxonalarda 459 avtomatik stansiya örnatildi, Toşkentda 554 korxona inventarizatsiya qilindi, 67 obyektda 186 çang-gaz tozalaş qurilmasi zamonlaştirildi. Ekologik nazoratga 280 mingdan ortiq transport vositasi qamrab olindi, 2,2 milliondan ortiq ekologik stiker berildi; idora baholaşiça, olingan çora-tadbirlar 2,52 ming tonna ifloslantiruvçi moddalar çiqişining oldini oliş imkonini bergan.

Ilmiy monitoring va yaşillik

Green University laboratoriyasida muallaq zarralardagi organik va elementar uglerod miqdorini aniqlaş uçun termooptik uglerod analizatori joriy etilmoqda. Taşabbus Yaponiya hukumati moliyaviy yordami bilan va Ekologiya milliy qömitasi hamkorligida Markaziy Osiyo şaharlarining barqarorligi böyiça BMTDT loyihasi doirasida amalga oşirilmoqda. Toşkentda PM2.5 ni aniqlaş uçun ön nuqtada namuna oliş avtomatlaştirildi, «Eko-nazorat» onlayn platformasi işga tuşirildi. Toşkent va Sirdaryo viloyatlarida 330 gektar maydonli «yaşil kamar», poytaxtning Kiçik halqa yöli böylab esa 33 kilometr uzunlikdagi «Yaşil koridor» barpo etilmoqda.

Yaproq yoqiş uçun jarimalar

2026-yil boşidan buyon tuşgan yaproq, şox va boşqa ösimlik qoldiqlarini yoqişning 4 100 dan ortiq holati aniqlandi; «Uzbekkosmos» agentligi bilan hamkorlikda kosmik monitoring yordamida dalalarda şoli va boşqa ekin poyalarini yoqişning 915 holati qayd etildi. Fuqarolar uçun jarima 1 mln 320 mingdan 2 mln 200 ming sömgaça, mansabdor şaxslar uçun 8 mln 800 mingdan 13 mln 200 ming sömgaça; bir yil içida takroriy buzilişda jarima miqdori oşiriladi. Mutaxassislar yoqiş jarayonida PM2.5 va PM10, uglerod oksidi va azot oksidlari ajralib çiqişini, ayniqsa bolalar, keksalar va nafas hamda yurak-qon tomir kasalliklariga çalingan fuqarolar zaif ekanini eslatmoqda. Yoqiş örniga kompostlaş va qoldiqlarni öğit sifatida işlatiş tavsiya etiladi. Ifloslaniş haqida 1157 qisqa raqami orqali yoki @ecogovuz_bot Telegram-botiga xabar beriş mumkin.

Havo qişda nima uçun yomonlaşadi va qanday natijalarga erişilgan

Mutaxassislar havoning sifatining mavsumiy yomonlaşuvi isitiş tizimlaridan çiqindi miqdorining ortişi va noqulay meteorologik şaroitlar bilan izohlaydi: Finlandiya meteorologiya instituti havoning sifati guruhi rahbari Katya Löven qişda havo massalarining vertikal aralaşuvining kuçsizlaşişiga e'tibor qaratadi, James Cook universiteti professori Ben Jariç esa harorat inversiyalariga işora qiladi — bunday holatlarda PM2.5 konsentratsiyasi çiqindi miqdori ortmasdan ham ösadi. Kioto universiteti dotsenti Timur Xöjanazarov Toşkentdagi ifloslaniş manbalari orasida sanoat, energetika, transport, isitiş va quriliş işlarini sanab ötadi hamda qöşimça omil sifatida mintaqadagi qurgöqçilik va çang böronlarini kuçaytiradigan iqlim özgarişini ataydi. Qömita ma'lumotlariga köra, 2026-yil 1-yanvardan 21-sentabrgaça Toşkentda PM2.5 ning örtaça konsentratsiyasi ötgan yilning şu davriga nisbatan 25 foizga kamaygan, milliy standart böyiça havoning sifati yaxşi kunlar soni esa 81 tadan 147 taga köpaygan. 2026-yil oxirigaça quyidagi vazifalar qöyilgan: çiqindilar, jumladan transport çiqindilarini 2 foizga qisqartiriş, PM2.5 normatividan oşib ketiş holatlari kuzatiladigan kunlar sonini 7 foizga kamaytiriş, quriliş obyektlarining 40 foizini çang böşiş tizimlari bilan jihozlaş hamda sanoat korxonalarining 30 foizini modernizatsiya qiliş.