Asosiy ma’lumotlar

  • NATO — 1949-yilda taşkil etilgan harbiy-siyosiy ittifoq bölib, 32 davlatni birlaştiradi: 30 tasi Yevropada, Kanada va AQŞ esa Şimoliy Amerikada
  • Asosiy me’yor — şartnomaning beşinçi moddasi: bitta yoki bir neçta a’zoga qilingan qurolli hujum butun ittifoqqa qilingan hujum sifatida baholanadi
  • Rasmiy tillar — ingliz va fransuz tillari; ştab-kvartira Bryusselda joylaşgan

Nomlanişning şarhi va kelib çiqişi

NATO — inglizça North Atlantic Treaty Organization, ya’ni «Şimoliy Atlantika şartnomasi taşkiloti» nomining qisqartmasidir. Bu 1949-yilda taşkil etilgan harbiy-siyosiy ittifoqdir. Nomlaniş geografiya bilan bögliq: ta’sisçi şartnomaga «Şimoliy Atlantika şartnomasi» nomi berilgan, çunki Şimoliy Amerika bilan Yevropa — a’zo davlatlar joylaşgan ikki hududni — Atlantika okeanining şimoliy qismi ajratib turadi. Buni Kun.uz naşri ittifoq tuzilmasi haqidagi tuşuntiriş materialida yozgan.

Ittifoq tarkibi va maqsadlari

Bugungi kunda NATO tarkibiga 32 mustaqil davlat kiradi: 30 tasi Yevropada, yana ikkitasi — Kanada va AQŞ — Şimoliy Amerikada joylaşgan. Şartnomaga köra, ittifoqning asosiy maqsadlari — demokratiyani, xalqlarning şaxsiy erkinligini, qonun ustuvorligi tamoyilini va umumiy merosni himoya qiliş; Şimoliy Atlantika hududida barqarorlik va farovonlikni mustahkamlaş; jamoa himoyasini taşkil etiş hamda tinçlik va xavfsizlikni saqlaş; tinçlik va döstlik asosidagi xalqaro munosabatlarning rivojlanişiga kömaklaşiş; a’zo davlatlarning xalqaro iqtisodiy siyosatidagi qarama-qarşiliklarni bartaraf etişga intiliş, şuningdek qurolli hujumga qarşi kuradaş uçun şaxsiy va jamoa imkoniyatlarini oşirişdir.

Beşinçi modda: jamoa himoyasi qanday işlaydi

Şartnomaning asosiy tayançi — uning beşinçi moddasi. Unga köra, Yevropa yoki Şimoliy Amerikada bitta yoki bir neçta a’zo davlatga qarata qilingan qurolli hujum butun ittifoqqa qilingan hujum sifatida baholanadi. Bunday holatda har bir a’zo hujumga uçratgan davlatga özi zarur deb bilgan çora-tadbirlar orqali yordam beradi — va bu çora-tadbirlar qurolli kuç qöllaşni ham öz içiga olişi mumkin. Yangiliklarda «5-modda» degan iboraga duç kelgan öquvçi uçun bu — birdamlik deklaratsiyasi emas, balki blokning bitta a’zosiga qilingan hujumga butun ittifoqning harbiy javob berişiga töğridan-töğri ruxsat beradigan me’yor nazarda tutilayotganini anglatadi.

Ramziy belgilar va ştab-kvartira

NATOning rasmiy tillari — ingliz va fransuz tillari. Ittifoq bayroği — kök rangda, markazida doira içida oq rangda kompas tasviri bor: töq kök fon Atlantika okeanini, doira a’zo davlatlar örtasidagi birlikni, kompas esa tinçlik sari yölni ramziy bildiradi. Taşkilotning ştab-kvartirasi Belgiya poytaxti Bryusselda joylaşgan.