Asosiy ma’lumotlar
- 2026-yilning 9 oyida valyutaga talab — 50,4 mlrd dollar, MB operatsiyalarisiz taklif — 43,8 mlrd dollar
- Farq 7,8 mlrd dollardan 6,6 mlrd dollargaça qisqardi, biroq 2024-yilgi körsatkuçdan (0,85 mlrd dollar) yuqori qolmoqda
- Aholi banklarga 18,9 mlrd dollar valyuta sotdi — bu sotib olganidan 7,9 mlrd dollar köp
Talab va taklif örtasidagi farq qisqardi
Markaziy bank e'lon qildi içki valyuta bozori şarhi 2026-yilning töqqiz oyi yakunlari böyiça, unga «Gazeta»ma'qul qildi. Regulator ma'lumotlariga köra, yanvar–sentabr oylarida çet el valyutasiga jami talab 50,4 mlrd dollarni taşkil etib, 2025-yilning şu davriga nisbatan 17,9 foizga oşdi. Markaziy bank operatsiyalarini hisobga olmaganda taklif 25,3 foizga ösib, 43,8 mlrd dollarga yetdi.
Uç yillik dinamika
Natijada talabning taklifdan ortiq qismi ötgan yilgi 7,8 mlrd dollardan 6,6 mlrd dollargaça, taxminan 15 foizga qisqardi. Şu bilan birga, regulator operatsiyalarini hisobga olmaganda talab hanuzgaça taklifdan yuqori. Markaziy bank statistikasi körsatkuç uç yilda qança özgarganini körsatadi: 2024-yilning yanvar–sentabrida farq atigi 0,85 mlrd dollarni taşkil etgan, 2025-yilda esa keskin oşgan — öşa yili talab 23,7 foizga, taklif esa atigi 3,7 foizga oşgan edi. 2026-yilda taklif çorakdan köproq ösib, talabni ortda qoldirdi, biroq farq hanuz ikki yil oldingi darajadan ança yuqori.
Talab va taklifni kim şakllantiradi
Talabning asosiy qismini korxonalar taşkil etadi: yuridik şaxslar 39,4 mlrd dollarlik valyuta sotib oldi (+15,3%). Jismoniy şaxslar talabi deyarli 11 mlrd dollarni taşkil etib, 27,9 foizga oşdi. Yuridik şaxslar tomonidan taklif 26,7 foizga ösib, ularning talab ösiş sur'atidan oşib ketdi.
Eksportyorlar va aholi
Taklifning asosiy manbai — eksport tuşumlari. Töqqiz oyda u 28,1 foizga ösib, 16,6 mlrd dollarga yetdi, şundan kompaniyalar içki bozorda 9,5 mlrd dollar, ya'ni 57,2 foizni sotdi — bu ötgan yilgiga nisbatan 33 foizga köp. Sotilayotgan tuşum ulami izçil ösib bormoqda: 2024-yilda taxminan 53 foiz, 2025-yilda 55 foiz va 2026-yilda 57,2 foiz; ikki yilda sotuvlar hajmi taxminan 63 foizga oşdi.
Aholi operatsiyalari
Aholi töqqiz oyda banklarga 18,9 mlrd dollar valyuta sotdi (+23,4%), sotib oldi esa 11 mlrd dollar (+27,9%). Musbat saldo ötgan yilgi 6,7 mlrd dollarga qarşi 7,9 mlrd dollarni taşkil etdi; ikki yilda banklarga valyuta sotiş hajmi taxminan 60 foizga oşdi. Şu bilan birga, 2026-yilda fuqarolar xaridlari sotuvlardan tezro ösdi — 27,9 foizga qarşi 23,4 foiz. «Gazeta» ilgari çop etilgan materiallarga tayanib xabar berişiça, 2025-yilning töliq yakunlari böyiça aholining valyuta sotuvi va xaridi örtasidagi farq 9,7 mlrd dollarga yetdi — bu ötgan yilgi körsatkuçdan 1,4 barobar köp.
