Yaqin Şarq davlatlari AQŞ–Iran qarama-qarşiligining noaniqligi fonida maşğulotlar ötkazmoqda va zaxiralarni köpaytirmoqda

Mintaqa mumkin bölgan keskinlaşuvga tayyorlanmoqda

Yaqin Şarqning bir neça davlati tayyorgarlik darajasini oşirmoqda: muhim obyektlarda maşğulotlar ötkazmoqda, öziq-ovqat zaxiralarini köpaytirmoqda va harbiy imkoniyatlarni tekşirmoqda. The National yozişiça, bu Iranın suv transporti yönalişlariga qilgan hujumlari — ta'minot zanjirlarini qiyinlaşdiradi — va qoq örtada qolgan Amerika–Iran muzokaralari fonida södir bö'lmoqda, bu esa kengroq uruş xavfini oşirmoqda. AQŞ prezidenti Donald Trumpning diplomatik yeçim bö'lmasa zarbalarni qayta başlaş haqidagi takroriy tahdidlari bu xavotirlarni yanada kuçaytirmoqda; yangi keng kö'lamli qarama-qarşilik yuzaga kelsa, İsrail yana AQŞ bilan birga harakat qilişi kutilmoqda.

Muayyan davlatlar nima qilmoqda

Uruş başlanganidan beri Iran zarbalariga duçor bö'lgan Qatar Hamad xalqaro aeroportida yillik maşğulot doirasida tö'liq miqyosli favqulodda vaziyatlar maşğulotini ötkazdi. Qatar Airways «kutilmagan holatlar uçun rejalaştiriş va operatsion tayyorgarlik tadbirlari» aeroportning özida ham, uning atrofidagi havo hududida ham ölib börelayotganini ma'lum qildi. Misrda, Kahira xavfsizlik xizmati manbalarining ma'lumotiga kö'ra, qurolli kuçlar yuqori tayyorgarlik holatiga ötkazilgan: qizil dengiz bö'ylab çözilgan qirğoq çiziği va Suvayş kanalida havo mudofaasi tizimlari mustahkamlangan — jangovar harakatlarning mumkin bö'lgan kengayişiga tayyorgarlik sifatida. 110 million aholiga ega mamlakat Qizil dengizdagi qarama-qarşilik tufayli ta'minot uzilişi ehtimoliga qarşi asosiy mahsulotlar, avvalo buğdoy unining strategik zaxiralarini kuzatib bö'rmoqda: ötgan oy oxirida hokimiyat asosiy mahsulotlar zaxirasi ölti oyga yetişini e'lon qildi, davlat importçisi Future of Egypt esa beşta partiya buğdoy sotib oldi — bu yarim yil içidagi eng yirik xaridlardan biri.

Armiya maşğulotlari va aholi uçun kö'rsatmalar

İsrail armiyasi bu hafta qidiruv-qutqaruv brigadasi «bir neça frontlar bö'yiça senariylar» va başqa kuçlar hamda tez yordam xizmatlari bilan özaro hamkorlikni maşq qiliş maqsadida maşğulot ötkazişini e'lon qildi. İordaniya harbiylari va kuçli idoralar ötgan oy oxirida «samaradorlik va tayyorgarlikni oşiriş» uçun qöşma maşğulot ötkazdi, deb xabar qildi rasmiy Petra agentligi; mamlakatning asosiy Queen Alia aeroporti operatori 20-oktabr u yerda favqulodda vaziyatlarga reaksiya qiliş bö'yiça maşq ötkazdi. Ö'n kun oldin Livan va Britaniya qoşinlari armiyalar örtasidagi hamkorlikni mustahkamlaşga qaratilgan uç haftalik qöşma maşğulotni Livanda yakunladi. Öz navbatida, Iran davlat ommaviy axborot vositalari yadro zarbasi yuz berganda qanday harakat qiliş bö'yiça kö'rsatmalar bilan video e'lon qildi: binolarda panoh topiş, portlaş joyiga qaramaslik, panoh topiş imkoni bö'lmasa yerga yotib, tö'siq örtida başni yopiş, zarba tö'lqini ötib ketgaç eng yaqin binoga kiriş — kö'çada qolmaslik, suratga olmaslik va maşinada panoh topmaslik.

Yadro quroli istisno qilingan, biroq taranglik oşmoqda

Donald Trump Eranga qarşi yadro qurolidan foydalanişni istisno qildi, ammo u «ğoyada katta oddiy qurol-yaroq» deb atagan yadroviy bölmagan GBU-43/B Massive Ordnance Air Blast (MOAB) bombasidan foydalaniş imkoniyatini oçiq qoldirdi. The National ta'kidlaganidek, öquv maşğulotlari har doim töliq miqyosdagi uruş yaqinlaşayotganidan dalolat bermaydi, biroq AQŞ va Eron örtasidagi qarama-qarşilik hamda yangi jangovar harakatlar oqibatlari ehtimolidan kelib çiqadigan ortib borayotgan xavotir mintaqada noaniqlik muhitini yaratdi. Misr prezidenti Abdel Fattah El Sisi seşanba kuni harbiy eskalatsiya mintaqa va butun dunyo uçun «halokatli» oqibatlarga olib kelişini aytib, barça tomonlarni «hali keç bölmagunça» diplomatik yeçim topişga çaqirdi. Misr taşqi işlar vaziri Badr Abdelati Bahraynda ötkazilgan IISS Manama Dialogue forumida oğohlantirib, «Ikkinçi bosqiç xavfliroq, vayronagarçilikli böladi va u heç qanday natijaga olib kelmaydi», dedi hamda suv yöllaridagi transport yönalişlarining buzilişi jahon energetikasi va oziq-ovqat xavfsizligi, moliya bozorlari, ta'minot zanjirlari hamda xalqaro savdoga ta'sir qilişi mumkinligini qayd etdi. Fevralda boşlangan AQŞ–Eron uruşi naşr bahosiga köra zamonaviy tarixdagi eng çuqur energetik zarbani keltirib çiqardi: neft narxlari keskin oşdi va Yaqin Şarq hamda Yevropaning katta qismida hayot xarajatlari oşdi.

Izoh körsatiş: Misr prezidenti Abdel Fattah El Sisi va Vengriya prezide…

Izoh körsatiş: Boş vazir Benj… tasvirlangan katta Isroilga qarşi billboard